مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، اخیراً شرایط استفاده بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی در تهران را نگران‌کننده توصیف کرده و نسبت به افزایش عوارض آن هشدار داده بود.
در این باره، حامد یزدیان، عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس در گفت‌وگو با انرژی مدیا، با هشدار نسبت به تشدید بحران منابع آب، ریشه اصلی افت آبخوان‌های کشور را در سال‌ها مدیریت نادرست، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و تداوم «توهم پرآبی» می‌داند. به گفته او، میزان ناترازی ذخایر آب کشور به حدود ۱۶۰ تا ۱۸۰ میلیارد مترمکعب رسیده و تهران نیز به دلیل توسعه مصارف و اتکا به چاه‌های عمیق، با شرایط نگران‌کننده‌ای مواجه شده است. متن کامل این گفت‌وگو در ادامه آمده است:
با توجه به صحبت‌های رئیس‌جمهور، آیا باید درباره آب‌های زیرزمینی تهران تصمیم اضطراری گرفته شود؟
در حوزه منابع آبی، از سال‌های گذشته نوعی رهاشدگی از سوی دولت‌ها در سراسر کشور وجود داشته است. متأسفانه شاهدیم که حجم برداشت از سفره‌های زیرزمینی بیش از حد مجاز است و اکنون با ناترازی ۱۶۰ تا ۱۸۰ میلیارد مترمکعبی ذخایر آب در کشور مواجه هستیم.
در تهران نیز شرایط به همین شکل است. نوع مصارف در پایتخت توسعه پیدا کرده و برای تأمین آب مصرفی خانوارها از چاه‌های عمیق استفاده شده است؛ موضوعی که نیازمند اتخاذ تدابیر اساسی است.
متأسفانه برخی افراد، چه در جایگاه مسئول و چه به‌عنوان کارشناس، صرفاً به‌صورت شعاری درباره منابع آبی کشور صحبت می‌کنند، اما در مقام عمل هنوز هیچ عزم جدی، به‌ویژه برای کنترل منابع آب زیرزمینی، وجود ندارد.
مهم‌ترین دلایل افت آبخوان‌ها در کشور چیست؟
موضوع «توهم پرآبی» را می‌توان یکی از مهم‌ترین دلایل افت آبخوان‌ها، به‌ویژه در حوزه منابع آب زیرزمینی، دانست. باید این توهم در میان مدیران، مسئولان، بهره‌برداران و بخش‌های مختلف مصرف‌کننده، از جمله بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خانگی، از بین برود. از سوی دیگر، متأسفانه مجازات بازدارنده‌ای برای برداشت‌های بی‌رویه وجود نداشته است.
نمایندگان مجلس در برنامه هفتم توسعه، تصمیم‌هایی درباره منابع آبی اتخاذ کردند که بر اساس آن، تعرفه برق چاه‌هایی که بیش از حد مجاز برداشت می‌کنند، باید با افزایش چشمگیری مواجه شود؛ اما متأسفانه دولت به بهانه جنگ و حتی پس از آن نیز این مصوبه را عملیاتی نکرده است. دقیقاً به همین دلایل است که می‌گویم صرفاً شعار می‌دهیم و در مقام عمل، اقدام مهمی انجام نمی‌شود.
چرا با وجود هشدارهای متعدد، اصلاح الگوی مصرف جدی گرفته نمی‌شود؟
مجلس صنایع را ملزم کرده است که دیگر حق استفاده از آب‌های سطحی را نداشته باشند و باید از آب‌های برگشتی یا بازیافتی استفاده کنند. در حوزه مصارف خانگی و کشاورزی نیز مشوق‌هایی برای کم‌مصرف‌ها و جریمه‌هایی برای پرمصرف‌ها در نظر گرفته شده است.
قانون‌گذار از ابزارهایی که در اختیار داشته، برای اصلاح الگوی مصرف آب استفاده کرده است. در گام بعدی، دولت باید اجرای این قوانین را پیگیری کند و حتی دستگاه قضایی نیز باید با متخلفان به‌شدت برخورد کند تا شاهد تغییر الگوی مصرف باشیم.
مجلس برای ایجاد تعادل میان امنیت غذایی و منابع آب چگونه عمل خواهد کرد؟
به نظر می‌رسد تعارضی میان این دو وجود ندارد. بنا داریم در حوزه امنیت غذایی، متناسب با شرایط آبی کشور، به بخش کشاورزی نیز توجه کنیم. امنیت غذایی بیشتر ناظر بر محصولاتی مانند گندم، جو، برنج، دانه‌های روغنی و حبوبات است؛ اما باید از توسعه باغ‌ها با عنوان تأمین امنیت غذایی جلوگیری شود.
ما در سال گذشته بیش از نیاز کشور گندم تولید کردیم؛ بنابراین، تضاد و تعارض بزرگی میان امنیت غذایی و منابع آب وجود ندارد و این نوع مدیریت است که بحران ایجاد می‌کند.
چشم‌انداز منابع آبی کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
با توجه به همه شرایط موجود، اگر مدیریت اصلاح شود، آینده منابع آبی کشور روشن و رو به رشد خواهد بود؛ به‌ویژه اینکه به نظر می‌رسد در سال‌های آینده شاهد بارش‌های بیشتری خواهیم بود. امیدوارم با بهبود و ارتقای عملکرد مدیریتی، در آینده بتوانیم منابع آبی کشور را بهتر مدیریت کنیم./
