به گزارش انرژی مدیا به نقل از ایرنا، احسان جنابی با تحلیل شرایط پیش آمده در تنگه باب المندب به عنوان یکی از گذرگاههای مهم تجارت جهانی در کنار اختلال تردد کشتی ها در تنگه هرمز که از زمان تجاوز ائتلاف آمریکایی - صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران یعنی در بیش از شش ماه اخیر رخ داده است، اثر این دو بر بازار انرژی را فراتر از افزایش قیمت نفت و انرژی دانست و اظهار داشت: یکی مشکلات پدید آمده در سایه جنگ در تنگه هرمز، شرایط جدید تردد نفتکش هاست زیرا ناوگان حمل و نقل انرژی فقط یک حلقه از زنجیره تامین انرژی نیستند بلکه شاهرگ حیاتی اقتصاد جهانی محسوب می شوند.
وی با بیان اینکه شناورهای حمل محصولات انرژی محور طراحی های پیچیده و استانداردهای ایمنی متفاوتی دارند، افزود: ۶۰ درصد از نفت خام و فرآورده‌های نفتی جهان از مبادی تولید و مراکز صادراتی به پالایشگاه‌ها و مراکز مصرفی توسط شناورها و بقیه از طریق خطوط لوله انتقال می یابد؛ از این رو هزینه حمل بار توسط نفتکش‌ها اهمیت ویژه ای در قیمت گذاری انرژی در بازارها دارد.
جنابی تنگه هرمز، کانال سوئز، تنگه باب‌المندب، تنگه مالاکا و سایر آبراه‌های مهم جهان را از مهمترین مسیرهای تردد ناوگان حمل و نقل انرژی جهان برشمرد و اظهار داشت: پس از اختلال در تنگه هرمز، یکی از چالش های اساسی که بخش حمل‌ونقل دریایی برای جابه‌جایی نفت و گاز با آن مواجه شده، مدیریت ریسک‌های عملیاتی و محیطی و همچنین رعایت مقررات سازمان بین‌المللی دریانوردی است.
ریسک تردد دریایی، نرخ بیمه نفتکش ها را افزایش می دهد
وی با بیان اینکه در شرایط کنونی نفتکش‌ها نقشی انکارناپذیر در دیپلماسی و پایداری اقتصادی جهان یافته اند به طوری که امنیت انرژی با میزان فعالیت نفتکش‌ها درهم‌تنیده شده است، افزود: تا زمانی که تردد نفتکش‌ها به شکل عادی در جریان باشد، امنیت انرژی به شکل مطلوبی تامین می شود.
این کارشناس انرژی با بیان اینکه اگر گلوگاههای تردد نفتکش ها مثل تنگه هرمز و تنگه باب‌المندب با اختلال روبرو باشند، نفتکش ها نیز کارآیی خود را در تامین امنیت انرژی از دست می دهند، افزود: اگرچه در این شرایط استفاده از خطوط لوله انتقال نفت مطرح می شود اما این کار هم با دو چالش اساسی یعنی تامین منابع مالی کلان و زمان‌بر بودن اجرا روبروست.
جنابی با بیان اینکه هدف قرار گرفتن نفتکش های بزرگ در جنگ اخیر آمریکا علیه ایران فارغ از آنکه حامل چه محموله ای باشند، اثر آنی و روانی بر بازار انرژی دارد و محاسبات عرضه و تقاضا را به هم می ریزد، توضیح داد: با این اتفاق قیمت نفت خام‌های شاخص به صورت جهشی افزایش می یابند و اگر این حملات استمرار یابد، جهش ها شدیدتر می شود.
وی افزود: ترس مالکان نفتکش ها از وقوع حوادث دریایی در جریان جنگ ها سبب می شود نا نرخ پوشش بیمه ای کشتی ها از سوی شرکت های بیمه افزایش یابد به طوری که برای مثال در گذشته نرخ بیمه جنگ برای نفتکش‌ها حدود ۵ صدم درصد ارزش محموله بود اما در شرایط کنونی به حداقل ۵ دهم درصد رسیده و ۱۰ برابر شده است.
طولانی شدن تردد؛ اثر ثانویه جنگ بر حمل و نقل دریایی
این تحلیلگر انرژی با اشاره به تحولاتی که در هفته های اخیر در تنگه باب المندب برای نفتکش ها و کشتی های متعلق به عربستان رخ داد و یمنی ها مانع از تردد آنها از این تنگه شدند، گفت: تغییر مسیر کشتی‌ها و مجبور شدن آنها به دور زدن قاره آفریقا سبب افزایش مدت زمان حمل محموله های نفتی شده است به طوری که اگر در گذشته این کار ظرف ۱۷ روز انجام می شد، اکنون به ۳۵ روز افزایش یافته است؛ این افزایش زمانی به این معناست که محموله های نفت و گاز دیرتر به پالایشگاه‌های کشورهای خریدار می رسند.
جنابی خاطر نشان کرد: پالایشگاه‌های خریدار نفت، در زمان انعقاد قرارداد، بازه زمانی ۱۷ روزه را مبنای عملیات خود قرار می‌دادند، اما اکنون این زمان به ۳۵ روز افزایش یافته و در صورت طولانی‌تر شدن، پالایشگاه‌ها ممکن است ناچار به توقف اضطراری عملیات شوند که آسیبی سنگین به صنعت پالایش وارد می کند.
وی نتیجه این روند را افزایش قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی دانست و گفت: افزایش مدت زمان حمل به معنی استفاده از سوخت بیشتر برای جابجایی کالاست و بنابراین پالایشگاه‌ها فرآورده را با قیمت بالاتری دریافت می‌کند که در نهایت به افزایش بهای سوخت و محصول نهایی منجر می‌شود که به اعتقاد کارشناسان اثر تورمی آن بین ۶ تا ۹ ماه در زنجیره تولید نفت و بنزین مصرفی باقی می ماند.
این کارشناس حوزه انرژی آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت از سوی کشورهای مصرف کننده را یک اقدام واکنشی به افزایش قیمت ها توصیف کرد و افزود: برخی کشورها نیز به دنبال استفاده از خطوط لوله موجود یا احداث خطوط جدید مانند خط لوله شرق به غرب عربستان هستند تا بخشی از نفت را به دور از تنگه هرمز منتقل و کاهش صادرات را جبران کنند.
وی با تاکید بر اینکه تردد نا امن از آبراهه ها و آسیب فیزیکی به شناورها اثر عمیقی بر کل منحنی آتی قیمت انرژی در فصول آینده دارد، اظهار داشت: در صورت استواری طرفین درگیر بر مواضع خود، به بن‌بست رسیدن مذاکرات و عدم تکمیل خطوط لوله جایگزین، باید انتظار تداوم افزایش نرخ سوخت در بازارهای جهانی را داشت.
تحولات تنگه هرمز یک افزایش هزینه ساده در بخش انرژی نیست
این کارشناس حوزه انرژی گفت: آنچه در تنگه هرمز رخ می‌دهد فقط یک افزایش هزینه ساده نیست، بلکه رخدادهای منطقه موجب ظهور یک بازتعریف بنیادین در اقتصاد عبور و مرور دریایی شده است زیرا وقتی امنیت از بین می‌رود، با ریسک مترتب بر نفتکش‌ها مانند یک کالای قابل معامله برخورد می‌شود که بهای آن در مقاطع مختلف نوسان می‌کند.
جنابی یادآور شد: حق بیمه یک نفتکش ۱۲۰ میلیون دلاری پیش از تجاوز آمریکا علیه ایران حدود ۴۰ هزار دلار به ازای هر سفر بود، اما اکنون این رقم با جهشی چشمگیر به حدود ۶۰۰ هزار دلار برای هر سفر رسیده است که به طور مستقیم به قیمت تمام‌شده هر بشکه نفت افزوده می‌شود.
وی این زنجیره اثرگذاری را فراتر از یک رقم ساده حق بیمه دانست و افزود: بازار بیمه لندن که بر بیمه دریایی متمرکز است، در شرایط جدید حاکم بر تنگه هرمز دچار چالش شده زیرا اگر در گذشته شناورها ظرف ۲۴ ساعت فرصت نهایی کردن نرخ را داشتند، اما اکنون به دلیل نوسانات لحظه‌ای ریسک امنیت، این مهلت به ۱۲ ساعت کاهش یافته است.
افزایش هزینه های اقتصاد جهانی به دلیل مشکل تردد کشتی ها
وی ادامه داد: شرایط به گونه ای است که حتی برخی کشتی‌ها به دلیل ناتوانی در تقبل همزمان هزینه‌های تردد و حق بیمه سنگین، از تردد منصرف می‌شوند که این امر کاهش معاملات انرژی جهانی را رقم زده و معاملات انجام‌شده نیز با نرخ‌های گزاف به قیمت نهایی نفت اضافه می‌شود.
جنابی گفت: در چنین شرایطی شرکت های کشتیرانی باید میان پذیرش ریسک و حق بیمه بالا یا انتخاب مسیرهای طولانی دست به انتخاب بزنند که هیچ یک صرفه اقتصادی ندارد زیرا با انتخاب مسیر ایمن، زمان دریانوردی چندبرابر می‌شود در حالی که مخازن سوخت نفتکش‌ها برای دریانوردی‌های حداکثر ۲۰ روزه طراحی شده‌اند و افزایش زمان سفر از ۱۷ به ۳۵ روز، کشتی‌ها را با بحران عملیاتی کمبود سوخت مصرفی مواجه می‌کند.
این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه امروزه تردد در آب‌های بین‌المللی دیگر یک مساله ژئوپلیتیکی نیست، بلکه هزینه‌های سربار آن کل اقتصاد جهان را تحت فشار قرار داده است، گفت: شرایط به گونه ای است که حتی از منظر روانشناسی بازار، هر زمان رئیس‌جمهور آمریکا تهدیدهای جدیدی مطرح می‌کند، بازار دچار تنش روانی می‌شود و در نقطه مقابل، با ورود میانجی‌ها و گفت‌وگو با ایران، بازار از فشار روانی فاصله می‌گیرد و آرام می‌شود.
وابستگی قیمت گاز جهان به تنگه هرمز
این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه اختلال در امنیت تردد نفتکش ها، شوک ساختاری به منحنی آتی قیمت‌های انرژی وارد می کند که پایداری بالایی دارد ، اظهار داشت: در بحران سال های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ اولین واکنش بازار جهش سفته‌بازانه ۱۰ تا ۲۰ دلاری بود، اما اثر حقیقی و ماندگار تنش‌ها زمانی آشکار می‌شود که بازار بیمه با اصرار بر نرخ‌های بالای بیمه جنگی، نرخ کرایه نفتکش‌های غول‌پیکر (VLCC) را یک شبه سه تا چهار برابر کند زیرا در چنین وضعیتی، هزینه حمل هر بشکه نفت از خلیج فارس به آسیا از ۲ دلار به حداقل ۶ دلار افزایش می‌یابد.
جنابی با بیان اینکه پیش بینی می شود تا زمان تداوم تنش ها در تنگه هرمز، کف قیمتی نفت برنت در کوتاه‌مدت در محدوده ۹۵ دلار باقی بماند، مگر آنکه با ایجاد ثبات در مسیرهای جایگزین و خطوط لوله، شرایط دگرگون و قیمت‌ها تعدیل شود، افزود: البته باید یادآور شد که در بازار ال‌ان‌جی (LNG)، ظرفیت خطوط لوله جایگزین برای گاز صفر است و این حامل انرژی وابستگی مطلق به کشتی‌های حامل گاز مایع دارد. در حمل‌ونقل ال‌ان‌جی، هرگونه تغییر مسیر، حداقل ۱۵ روز به زمان ترانزیت اضافه می‌کند.
جنابی یادآورشد: این موضوع می‌تواند بهای ال‌ان‌جی را در ژاپن و کره جنوبی به‌سرعت از ۱۲ دلار به ازای هر میلیون BTU به ۲۵ دلار برساند که پیامد مستقیم آن تحمیل فشاری سهمگین بر صنایع پتروشیمی و مصرف‌کنندگان خانگی این کشورها است.
وی افزود: شرایط به گونه ای است که حتی اگر نا امنی تنگه هرمز تنها یک هفته ادامه یابد و سپس مهار شود، پالایشگاه‌های آسیایی ناگزیر به خرید ال‌ان‌جی از مبادی دیگر نظیر آمریکا می شوند که به افزایش قیمت جهانی گاز دامن می‌زند.
دست کم ۷۵ شناور از ابتدای تجاوز آمریکا هدف قرار گرفته اند
این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه آمار نشان می دهد از ابتدای آغاز تجاوز آمریکا به ایران که بیش از ۶ ماه از آن می گذرد، دستکم ۷۵ شناور اعم از نفتکش و غیرنفتکش هدف حمله قرار گرفته‌اند، اظهار داشت: حملات پیرامون تنگه هرمز به شدت بر تردد کشتی‌های تجاری اثرگذار بوده است به گونه‌ای که با وجود ادعای آمریکا مبنی بر گشایش مسیر ایمن در بخش عمان، مالکان شناورها به دلیل ریسک امنیتی و حق بیمه‌های سنگین، رغبتی به پذیرش بار در این منطقه ندارند.
وی به گزارش اخیر رویترز استناد کرد و گفت: در پنجشنبه گذشته فقط هفت شناور از تنگه هرمز عبور کرده اند و اگرچه منابع آمریکایی میانگین تردد ۱۵ روز اخیر را حدود ۱۵ فروند اعلام می کنند، باید توجه داشت که پیش از آغاز جنگ علیه ایران روزانه ۱۲۵ شناور تجاری بزرگ از این آبراه عبور می‌کردند که این افت شدید، گویای عمق بحران است.
جنابی با اشاره به تحولات تنگه باب المندب و سلطه انصارالله بر این آبراهه اظهار داشت: این رخداد فشار مضاعفی بر عربستان وارد می‌کند چراکه ریاض بخش عمده تجارت نفتی و بازرگانی دریایی خود را بر بستر دریای سرخ برنامه‌ریزی کرده بود اما اکنون با همزمانی این تحولات با حمله به تاسیسات نفت عربستان، نگرانی مصرف‌کنندگان انرژی تشدید شده است.
وی با بیان اینکه امروز دیگر ریسک اختلال در تردد نفتکش ها محدود به تنگه هرمز نیست و زیرساخت‌ها و مسیرهای صادراتی انرژی در محورهای گوناگون نیز با آسیب مواجه شده‌اند، اظهار داشت: نفتکش‌ها به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور بیمه جنگی و طولانی شدن مسیرهای جایگزین، تمایلی به تردد در تنگه هرمز ندارند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه هر شرکت یا کشوری که مستقیم یا غیرمستقیم با ایران تجارت کند مشمول تحریم‌های آمریکا خواهد شد، فشارها را دوچندان کرده است. بدین ترتیب، در صورت تشدید منازعات و ناکامی در فرآیندهای دیپلماتیک، چشم‌انداز بازار برای مصرف‌کنندگان صعودی بوده و بهای نفت برنت در سطوح بالا نوسان خواهد کرد.
چین به نوسان گیر بازار انرژی تبدیل شده است
جنابی با یادآوری اینکه در دوره ای اوپک مدیریت عرضه نفت را در انحصار داشت و هرگاه قیمت در آستانه سقوط قرار می‌گرفت، با کاهش عرضه بازار را به سمت تعادل قیمت سوق می داد، افزود: در آن زمان عربستان نقش تولیدکننده نوسان گیر را در اوپک ایفا می کرد به شکل نانوشته وظیفه ایجاد تعادل در عرضه را بر عهده داشت.
وی افزود: اکنون بسیاری از کارشناسان معتقدند این نقش تا حد زیادی به چین واگذار شده است به طوری که با مدیریت تقاضا، به محض آغاز روند صعودی قیمت، خریدهای خود را متوقف یا به شدت کاهش می‌دهد و به محض رسیدن قیمت به پایین‌ترین سطح، اقدام به افزایش خرید و پر کردن ذخایر استراتژیک خود می‌کند و با این شیوه تا حدودی ابتکار عمل را از دست اوپک خارج کرده است./
