به گزارش انرژی مدیا، گزارش بازوی پژوهشی مجلس شورای اسلامی از شاخص‌های کلان بخش آب در پاییز ۱۴۰۴ حاکی از آن است که بهبود مقطعی بارندگی‌ها نتوانسته آثار انباشته خشکسالی‌های پیاپی را جبران کند. بر اساس این داده‌ها، حجم آب ذخیره‌شده در سدهای کشور تا پایان پاییز به ۱۷.۵ میلیارد مترمکعب رسیده که نشان‌دهنده پرشدگی تنها ۳۴ درصد از ظرفیت کل مخازن و افت ۲۲ درصدی نسبت به زمان مشابه سال گذشته است. تداوم خشکسالی سنواتی، تابستان‌های فراتر از نرمال دمایی و استمرار مصرف بالا، مهم‌ترین عوامل تخلیه ذخایر آبی عنوان شده‌اند.
وضعیت قرمز در حوضه‌های آبریز البرز، مشهد و گلستان
بررسی وضعیت سدهای تأمین‌کننده آب شرب کلان‌شهرها ابعاد نگران‌کننده‌تری را آشکار می‌کند. در زنجیره سدهای استان‌های تهران و البرز، حجم آب پشت مخازن افتی بین ۳۱ تا ۸۸ درصد را نسبت به سال قبل ثبت کرده است؛ به‌گونه‌ای که در سدی حیاتی همچون کرج، آب قابل برداشت به حداقل رسیده و جریان خروجی صرفاً محدود به دبی پایه رودخانه است. این افت شدید در دامنه‌های جنوبی البرز، در شرایطی که ۶۴ درصد جمعیت کشور رسماً درگیر خشکسالی شدید هستند، ضرورت مدیریت تقاضا را دوچندان می‌کند.
در شرق کشور نیز ذخیره سد راهبردی «دوستی» با افتی بالغ بر ۸۰ درصد روبه‌رو شده که امنیت آبی کلان‌شهر مشهد را با چالش جدی مواجه ساخته است. هم‌زمان، در استان گلستان مخازن سدها عملاً کارایی خود را از دست داده و از مدار بهره‌برداری خارج شده‌اند. در حوضه کارون نیز کاهش ۱۵ درصدی و در سد مارون افت بیش از ۵۰ درصدی ذخایر ثبت شده است؛ این در حالی است که تنها مخازن استان هرمزگان در وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته قرار دارند.
توزیع نامتوازن بارندگی و ثبت سومین پاییز گرم نیم‌قرن اخیر
هرچند میانگین بارندگی کشور در پاییز ۱۴۰۴ با رشدی ۸۰ درصدی نسبت به پاییز سال قبل به ۶۰.۱ میلی‌متر رسید، اما تحلیل سینوپتیک این بارش‌ها نشان می‌دهد که تمرکز نزولات جوی صرفاً بر سه استان هرمزگان، کرمان و خراسان جنوبی بوده است. در نقطه مقابل، ۲۴ استان کشور بارشی کمتر از خط میانگین بلندمدت دریافت کرده‌اند؛ به‌طوری‌که در دامنه‌های جنوبی البرز و استان‌های خراسان شمالی، اردبیل، مرکزی، سمنان، همدان و کرمانشاه، میزان بارندگی‌ها به کمتر از نصف حد نرمال تقلیل یافته است.
علاوه بر این، تمرکز دیرهنگام بارش‌ها در نیمه دوم آذرماه و میانگین دمای ۱۶ درجه‌ای (۱.۲ درجه بالاتر از حد نرمال) که سبب شد پاییز ۱۴۰۴ به‌عنوان سومین پاییز گرم در ۵۰ سال گذشته ثبت شود، مانع از شکل‌گیری روان‌آب‌های مؤثر و تغذیه مخازن سدها شده است.
بحران ساختاری آبخوان‌ها و افت چشمگیر تولید برق‌آبی
هم‌راستا با تخلیه ذخایر سطحی، بحران منابع زیرزمینی کشور نیز ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است. طبق آمار رسمی، حداقل کسری تجمعی سفره‌های آب زیرزمینی تا پایان تابستان ۱۴۰۴ به ۱۵۰ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ رقمی نگران‌کننده که نشان می‌دهد تکیه بر آبخوان‌ها برای جبران کمبود سدها، کشور را در آستانه فرونشست‌های جبران‌ناپذیر قرار داده است.
تضعیف ذخایر سدها بر بخش انرژی نیز اثر مستقیم گذاشته است. میزان کل برق تولیدی نیروگاه‌های برق‌آبی در پاییز به حدود یک میلیون و ۲۸ هزار مگاوات‌ساعت محدود شد که سهمی نازل و معادل ۱.۱ درصد از کل تولید برق شبکه را تشکیل می‌دهد. این رقم در مقایسه با تابستان به کمتر از یک‌پنجم تقلیل یافته که نشان‌دهنده محدودیت جدی در پایداری این نیروگاه‌ها برای پشتیبانی از ساعات اوج بار است.
مرکز پژوهش‌های مجلس در جمع‌بندی تحلیل خود تأکید کرده است که برون‌رفت از این شرایط، نیازمند دگرگونی در نظام حکمرانی منابع آب، تسریع در صیانت ساختاری از آبخوان‌ها، ممانعت جدی از اضافه برداشت‌های چاه‌های مجاز و غیرمجاز و تنوع‌بخشی به سبد تأمین آب به‌ویژه در بخش مصارف شرب است./
