به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، اویل پرایس نوشت: بحران جهانی بعدی انرژی در یک قدمی ماست. اگر چهار سال گذشته درسی به ما داده باشد، آن درس این است که بحران انرژی می‌تواند به‌طور غیرمنتظره و بر اثر عوامل متعدد که اغلب هم‌زمان رخ می‌دهند، پدید آید.
تغییر الگوهای آب‌وهوایی، افزایش فشار بر شبکه‌های برق، تنش‌های ژئوپلیتیکی و درگیری‌های نظامی، در مقاطع مختلف به شیوه‌های گوناگون دست به دست هم داده‌اند تا بازارهای جهانی انرژی را دچار نوسانات شدید کنند. حتی برخی از توسعه‌یافته‌ترین کشورهای جهان نیز از این بحران‌ها در امان نمانده‌اند؛ نمونه بارز آن فروپاشی شبکه برق سراسری اسپانیا و پرتغال در سال ۲۰۲۵ بود.
اروپا دوباره در معرض بحران انرژی
در ماه مارس امسال، شبکه BBC با ابراز نگرانی گزارش داد که اروپا بار دیگر «چشم‌بسته وارد یک بحران انرژی دیگر شده است». این گزارش در واکنش به بسته شدن تنگه هرمز منتشر شد؛ رویدادی که بازارهای جهانی نفت و گاز را وارد بحران کرد و بار دیگر نشان داد قاره سبز تا چه حد به واردات نفت وابسته است.
یک دیپلمات ارشد اروپایی که نخواست نامش فاش شود، در آن گزارش گفت: قسم خورده بودیم که درس بگیریم. قول داده بودیم همه‌چیز تغییر کند، اما دوباره به همین نقطه رسیده‌ایم.
این منبع آگاه ادامه داد: سران و نخست‌وزیران اروپایی به جای تمرکز بر برنامه‌های ضروری و بلندمدت برای افزایش رقابت‌پذیری اروپا در این دنیای بی‌ثبات، اکنون بر سر قیمت انرژی دچار هراس شده‌اند، نگران واکنش رأی‌دهندگان هستند و برای یافتن راه‌حل‌های کوتاه‌مدت تلاش می‌کنند.
دقیقاً مثل بحران پس از حمله همه‌جانبه روسیه به اوکراین؛ جنگی متفاوت، اما همان شکاف‌های همیشگی در اروپا و همان بن‌بست‌های تکراری در حوزه انرژی. ما نمی‌توانیم مدام در این چرخه باطل بچرخیم. بالاخره یک‌جا باید این زنجیره شکسته شود.
گرمای بی‌سابقه؛ فشار تازه بر شبکه برق
نکته تکان‌دهنده این است که این گزارش بی‌بی‌سی بسیار پیش از آنکه عامل اصلی و نهایی بحران انرژی اروپا رخ دهد، منتشر شده بود: گرم‌ترین تابستان تاریخ ثبت‌شده در اروپا.
موج گرمای طاقت‌فرسا که قاره را در برگرفت، شبکه‌های برق را به مرز نهایی فروپاشی رساند و فرانسه و مجارستان را مجبور کرد تا درست زمانی که برای جلوگیری از مرگ‌ومیر ناشی از گرما به انرژی نیاز مبرم بود، راکتورهای هسته‌ای خود را به دلیل عدم توانایی در سیستم‌های خنک‌سازی، از مدار خارج کنند.
تهدید تازه؛ «اوج تولید نفت» در راه است؟
از سوی دیگر، گزارش‌های جدید نشان می‌دهد بحران انرژی بعدی اروپا ممکن است از تهدیدی کاملاً متفاوت ناشی شود: اوج تولید نفت (Peak Oil).
گزارشی که در ماه آگوست در نشریه The National Interest منتشر شد، هشدار می‌دهد بحران بعدی انرژی اروپا ممکن است در پی کاهش صادرات نفت و گاز از سوی تولیدکنندگان اصلی شکل بگیرد.
آسیا و کشورهای در حال توسعه؛ آسیب‌پذیرتر از اروپا
اما افزایش فشار بر شبکه‌های برق و نوسانات بازار انرژی تنها مشکل اروپا نیست.
بازارهای آسیایی بیشترین آسیب را از بسته شدن تنگه هرمز متحمل شده‌اند و کشورهای در حال توسعه حتی توان کمتری برای تحمل افزایش شدید قیمت انرژی و بازگشت از پیامدهای آن دارند.
انرژی پاک هم بدون ریسک نیست
در پاسخ به این وضعیت، بسیاری از کشورهای در حال توسعه به سمت بومی‌سازی منابع انرژی پاک حرکت کرده‌اند؛ اما این رویکرد نیز خطرات خاص خود را دارد.
کشورهای متعددی در جنوب شرق آسیا با سرعتی بسیار بیشتر از ظرفیت شبکه برق خود در حال توسعه انرژی خورشیدی هستند. در عین حال، این توسعه به‌شدت به قطعات و تجهیزاتی وابسته است که تقریباً به‌طور کامل تحت کنترل چین قرار دارند و همین موضوع، آسیب‌پذیری‌های جدی در زنجیره تأمین ایجاد می‌کند.
بحران‌های انرژی دیگر تک‌علتی نیستند
این مجموعه عوامل ترکیب‌شده، واقعیت جدیدی را برای استراتژیست‌های حوزه انرژی آشکار می‌کند؛ واقعیتی که باید هنگام برنامه‌ریزی برای افزایش تاب‌آوری شبکه‌های برق در نظر گرفته شود.
مجمع جهانی اقتصاد در این باره گزارش داد: نه قطعی برق سال ۲۰۲۵ و نه فشارهای سنگین امسال، هیچ‌کدام یک علت واحد نداشتند. هر دو نتیجه زنجیره‌ای از واکنش‌ها بودند؛ یک نقص فنی، اختلال در سیستم‌های کنترلی یا یک شوک اقلیمی که در سیستم‌ها و بخش‌هایی که پیش‌تر به‌صورت جداگانه مدیریت می‌شدند، گسترش پیدا کرد. این تغییری است که باید به آن توجه کنیم.
نسخه مجمع جهانی اقتصاد برای مقابله با بحران
طبق اعلام مجمع جهانی اقتصاد، این تغییر رویکرد مستلزم اتخاذ یک نگرش سیستم‌محور است؛ رویکردی که به جهان اجازه می‌دهد تهدیدات را در مراحل اولیه بهتر شناسایی کرده و سپس با سرعت برای کاهش اثرات آن‌ها بسیج شود.
این سازمان معتقد است که دستیابی به این هدف، مستلزم آن است که رهبران جهان سه مسئله کلیدی را اصلاح کنند:
۱. ارتباطات پراکنده و گسسته میان صنعت انرژی و دولت‌های جهان؛
۲. زنجیره‌های تأمین غیرشفاف؛ و
۳. نبود اختیارات قانونی کافی برای شرکت‌های خدمات انرژی، تا بتوانند در برابر تهدیدهایی که شناسایی می‌کنند، سریع و مؤثر واکنش نشان دهند.
تفکیک بحران‌ها، خود به بخشی از بحران تبدیل شده است
مجمع جهانی اقتصاد در پایان تأکید می‌کند: در طول دهه گذشته، شرکت‌های انرژی با حملات سایبری، خرابکاری‌های فیزیکی، دگرگونی‌های جوی و اختلالات ژئوپلیتیکی به عنوان مسائلی کاملاً مجزا رفتار کرده‌اند؛ هرکدام با تیم، بودجه و دفترچه مدیریت بحران جداگانه.
اما در سیستم‌های انرژی که روزبه‌روز دیجیتالی‌تر و متصل‌تر می‌شوند، خود این تفکیک و مرزبندی، تبدیل به ریشه اصلی مشکل شده است./
