حسن مرادی، نماینده ادوار مجلس در گفت وگو با انرژی مدیا (آریا اکوپرس) اظهار کرد: ایران از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گاز طبیعی جهان است، اما برخورداری از منابع عظیم لزوماً به معنای دسترسی یکسان همه مناطق به گاز نیست.
او افزود: بخش عمده تولید گاز کشور به میدان پارس جنوبی وابسته است، به همین دلیل چون استانهای شمالی و شمال‌شرقی هزاران کیلومتر از مهم‌ترین مراکز تولید فاصله دارند، تأمین گاز آنها به ظرفیت خطوط انتقال، ایستگاه‌های تقویت فشار و شرایط شبکه وابسته است.
او اضافه کرد: به این ترتیب استانهای، خراسان شمالی، خراسان رضوی و گلستان، به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرارگرفتن در انتهای بخش‌هایی از شبکه انتقال، با حساسیت بیشتری نسبت به افت فشار گاز مواجه می‌شوند.
او یادآور شد: مازندران نیز در زمستان با افزایش مصرف گرمایشی روبه‌روست و محدودیت تأمین انرژی می‌تواند بر فعالیت صنایع و نیروگاه‌های آن اثر بگذارد.
بحران سراسری است
این نماینده سابق مجلس افزود: البته این به معنای آن نیست که کمبود گاز مختص شمال کشور است، بلکه هر ساله با توجه به افزایش مصرف خانگی و تجاری، سراسر شبکه تحت فشار قرار می‌گیرد و صنایع، نیروگاه‌ها و برخی واحدهای تولیدی در مناطق مختلف کشور ممکن است با محدودیت روبه‌رو شوند.
او تصریح کرد: تفاوت در این است که در شمال‌شرق، علاوه بر کمبود عمومی گاز، محدودیت انتقال و فاصله از منابع تولید نیز اهمیت دارد.
موانع پیش رو در مسیر انتقال گاز
مرادی ادامه داد: شاید همگان گمان می کنند که گاز در پارس جنوبی تولید می شود و از طریق خطوط سراسری باید همچون دیگر مناطق به استانهای شمالی برسد، اما شبکه گاز، برخلاف تصور عمومی، مسیری بدون محدودیت نیست که بتوان هر میزان گاز را از یک نقطه وارد و در نقطه‌ای دیگر مصرف کرد.
به گفته این تحلیلگر بازار انرژی، انتقال گاز در مسافت‌های طولانی به خطوط لوله با ظرفیت کافی و فشار عملیاتی مناسب نیاز دارد.
او معتقد است: افزایش تقاضا در مسیر، محدودیت ظرفیت خطوط، وضعیت ایستگاه‌های تقویت فشار و مصرف بالای مناطق مختلف می‌تواند امکان انتقال حجم بیشتری از گاز را کاهش دهد.
مرادی خاطرنشان کرد: در روزهای سرد، هنگامی که خانوارها در بخش بزرگی از کشور مصرف خود را افزایش می‌دهند، حفظ فشار شبکه و اولویت‌دادن به مصارف ضروری دشوارتر می‌شود؛ از این رو، مسئله شمال‌شرق فقط کمبود تولید نیست؛ محدودیت در رساندن گاز به محل مصرف نیز نقش دارد.
جای خالی واردات گاز ترکمنستان
او درباره سهم واردات گاز از دیگر کشورها مانند ترکمنستان گفت: واردات از ترکمنستان از این جهت اهمیت پیدا می‌کند که می‌تواند بخشی از نیاز منطقه را از مسیری نزدیک‌تر تأمین کند و فشار وارد بر انتقال گاز از جنوب را کاهش دهد، هرچند این مزیت به معنای بی‌نیازی از توسعه شبکه داخلی نیست؛ واردات نیز به زیرساخت، قرارداد مطمئن و امکان تحویل گاز در نقطه موردنیاز وابسته است.
مرادی درباره محدودیتهای واردات گاز در حال حاضر گفت: جریان گاز ترکمنستان به ایران همواره پایدار نبوده است. پیش از این، جریان سوآپ گاز ترکمنستان به ایران که از مسیر توافق سه‌جانبه با جمهوری آذربایجان انجام می‌شد که از حدود دو سال قبل به دلیل مشکلات تحریم و مشکلات پرداخت و نظایر آن متوقف شد و به این ترتیب یکی از مسیرهای تأمین گاز شمال‌شرق را از دسترس خارج شد.
او درباره چالشهای پیش رو در خصوص انتقال گاز ترکمنستان به ترکیه از مسیر ایران در قالب توافق سوآپ گفت: بر اساس این توافق قرار بود در مرحله نخست تا پایان آن سال حدود ۱.۳ میلیارد مترمکعب گاز به ترکیه برسد، اما این قرارداد هم ظاهراً پس از چند ماه متوقف شد.
ارزیابی بحران قطع گاز
مرادی در باره ابعاد بحران کمبود گاز برای کشور به خصوص شهرهای شمالی گفت: کسری گاز، الزاماً به معنای قطع گاز همه مشترکان نیست. دولت معمولاً تلاش می‌کند تأمین بخش خانگی را در اولویت قرار دهد و بخشی از کمبود را با محدودکردن گاز صنایع و نیروگاه‌ها یا استفاده از سوخت مایع جبران کند.
با این وجود، این شیوه مدیریت، هزینه‌هایی مانند کاهش تولید صنعتی، افزایش هزینه سوخت و فشارهای زیست‌محیطی به همراه دارد.
این کارشناس خاطرنشان کرد: ترکمنستان همچنان یکی از گزینه‌های طبیعی برای تأمین گاز شمال‌شرق است، اما تحقق این ظرفیت به توافق دوجانبه، شرایط قیمت‌گذاری و امکان اجرای مطمئن قرارداد بستگی دارد.
سوآپ گاز برای رفع بحران
مرادی درباره راه خروج از این مشکل گفت: یکی از گزینه‌های قابل بررسی، توسعه سوآپ گاز است. در این روش، گاز یک کشور از طریق شبکه کشور واسط به مقصد دیگری می‌رسد و کشور واسط، مطابق قرارداد، گاز معادل یا سهم توافق‌شده‌ای را در نقطه‌ای دیگر تحویل می‌دهد یا دریافت می‌کند.
این نماینده ادوار مجلس تاکید کرد: مزیت این سازوکار آن است که کشورها می‌توانند از زیرساخت‌های موجود برای تجارت منطقه‌ای استفاده کنند و در برخی موارد، هزینه و پیچیدگی احداث مسیرهای کاملاً جدید را کاهش دهند.
به گفته او، ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی میان تولیدکنندگان آسیای مرکزی و بازارهای مصرف منطقه، ظرفیت بالقوه‌ای برای ایفای چنین نقشی دارد.
ضرورت بهینه سازی مصرف
این تحلیلگر بازار انرژی گفت: در کنار این اقدامات، کاهش مصرف غیرضروری در روزهای اوج سرما اهمیت ویژه‌ای دارد. بهبود عایق‌بندی ساختمان‌ها، اصلاح سامانه‌های گرمایشی، کاهش اتلاف انرژی در ساختمان‌های دولتی و تجاری و ارتقای بهره‌وری صنایع می‌تواند بخشی از تقاضای اوج را مهار کند.
به گفته وی، مدیریت مصرف، به‌ویژه هنگامی که افزایش تولید در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست، می‌تواند از شدت محدودیت‌ها بکاهد. از سوی دیگر، استفاده از سوخت مایع در نیروگاه‌ها و صنایع ممکن است در کوتاه‌مدت بخشی از گاز را برای مصارف ضروری آزاد کند، اما این راهکار نیز محدودیت ذخیره‌سازی، حمل‌ونقل، هزینه و آلودگی دارد و نمی‌تواند جایگزین سیاست بلندمدت تأمین انرژی شود.
راهکار چیست؟
مرادی گذر از بحران کنونی کمبود گاز به خصوص برای استانهای شمالی و شمال‌شرقی را ترکیبی از واردات منطقه‌ای، توسعه زیرساخت انتقال و مدیریت مصرف وابسته دانست و گفت: در غیر این صورت، وقوع مشکلات جدی در این زمینه وجود دارد.
او تاکید کرد: امنیت انرژی زمانی تحقق پیدا می‌کند که نه‌فقط منابع کافی وجود داشته باشد، بلکه شبکه انتقال، قراردادهای خارجی و الگوی مصرف نیز با نیاز واقعی کشور هماهنگ شوند./
