به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، بررسی آمار تیرماه و عملکرد تجمعی چهارماهه نشان می‌دهد «شبریز» در شرایطی با رشد قابل توجه ارزش فروش مواجه شده که حجم فروش نه‌تنها جهش نکرده، بلکه در مقیاس چهارماهه با کاهش همراه بوده است.
حجم فروش پالایشگاه تبریز در تیرماه ۱۴۰۵ به ۵۵۳ هزار و ۱۲۹ مترمکعب رسیده که در مقایسه با ۵۱۳ هزار و ۲۸۳ مترمکعب تیرماه سال گذشته، ۷.۸ درصد افزایش داشته است. اما در همین بازه، ارزش فروش شرکت از ۱۶ هزار و ۱۲۱ میلیارد تومان در تیر ۱۴۰۴ به ۴۵ هزار و ۴۲۲ میلیارد تومان در تیر امسال رسیده؛ یعنی ۱۸۱.۷ درصد رشد.
این فاصله بزرگ میان رشد مقدار فروش و رشد ارزش فروش، نخستین علامت مهم در بررسی عملکرد «شبریز» است. به بیان ساده، درآمد شرکت سه برابر شده، در حالی که حجم محصول فروخته‌شده کمتر از ۸ درصد افزایش یافته است؛بنابراین نمی‌توان رشد درآمد را صرفاً به افزایش مقدار تولید یا فروش نسبت داد و بخش عمده این جهش باید در نرخ فروش محصولات، تغییر ترکیب سبد محصولات یا هر دو عامل جست‌وجو شود.
تیرماه؛ کاهش حجم فروش اما افزایش ۲۳ درصدی درآمد نسبت به خرداد
مقایسه ماهانه نیز همین تصویر را تقویت می‌کند. حجم فروش پالایشگاه تبریز در تیرماه ۵۵۳ هزار و ۱۲۹ مترمکعب بوده، در حالی که این رقم در خردادماه ۵۶۷ هزار و ۵۱۰ مترمکعب ثبت شده است؛ بنابراین حجم فروش ماهانه حدود ۲.۵ درصد کاهش یافته است.
اما ارزش فروش مسیر کاملاً متفاوتی داشته است. درآمد فروش از ۳۶ هزار و ۸۹۰ میلیارد تومان در خرداد به ۴۵ هزار و ۴۲۲ میلیارد تومان در تیرماه رسیده که معادل ۲۳.۱ درصد رشد است.
در نتیجه، تیرماه را نمی‌توان ماه رشد حجم فروش پالایشگاه تبریز دانست؛ بلکه این ماه بیشتر نمونه‌ای از رشد ارزش فروش در شرایط کاهش حجم است. این موضوع از منظر تحلیل عملکرد شرکت اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد تغییرات قیمت و ترکیب محصولات در درآمدزایی «شبریز» نقش پررنگی داشته است.
گزارش‌های منتشرشده درباره عملکرد خرداد نیز نشان می‌دهد درآمد «شبریز» در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است. بر اساس اطلاعات کدال، درآمد عملیاتی سه‌ماهه شرکت به حدود ۹۳ هزار و ۷۶۹ میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۷۹ درصد بیشتر بود؛ سود خالص سه‌ماهه نیز بیش از دو برابر شد.
چهار ماهه؛ کاهش ۲.۷ درصدی حجم در برابر رشد ۱۰۹ درصدی ارزش
وقتی از عملکرد یک ماه عبور کنیم و به چهار ماه نخست سال برسیم، تصویر حتی روشن‌تر می‌شود. حجم فروش پالایشگاه تبریز در چهارماهه نخست ۱۴۰۵ حدود ۲ میلیون و ۱۸۶ هزار و ۹۳۲ مترمکعب بوده است؛ رقمی که نسبت به ۲ میلیون و ۲۴۷ هزار و ۷۵ مترمکعب در چهارماهه نخست سال ۱۴۰۴، ۲.۷ درصد کاهش نشان می‌دهد. اما ارزش فروش از ۶۹ هزار و ۵۶ میلیارد تومان در چهارماهه نخست سال گذشته به ۱۴۴ هزار و ۴۸۳ میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی ۱۰۹.۲ درصد رشد.
به این ترتیب، در چهار ماه نخست امسال، «شبریز» با وجود فروش حدود ۶۰ هزار مترمکعب محصول کمتر نسبت به مدت مشابه سال قبل، توانسته بیش از دو برابر درآمد فروش ایجاد کند. این اختلاف، یک نکته مهم برای تحلیل عملکرد پالایشگاه است: رشد درآمد فروش در سال ۱۴۰۵ عمدتاً از مسیر افزایش ارزش ریالی فروش عبور کرده و نه افزایش حجم فروش.
البته این موضوع به‌تنهایی به معنای افزایش قطعی سود واقعی شرکت نیست. درآمد فروش با سود خالص تفاوت دارد و افزایش هزینه خوراک، هزینه‌های تولید، تعمیرات، انرژی، حمل‌ونقل یا سایر هزینه‌های عملیاتی می‌تواند بخشی از اثر افزایش درآمد را خنثی کند؛ بنابراین برای سنجش نهایی وضعیت شرکت باید صورت سود و زیان و حاشیه سود نیز بررسی شود.
چرا حجم فروش رشد نکرده است؟
یکی از نکات قابل توجه در عملکرد پالایشگاه‌های کشور، تفاوت میان «ظرفیت پالایشی» و «حجم فروش» است. پالایشگاه ممکن است در مقطعی تحت فشار باشد که تولید برخی فرآورده‌های مورد نیاز شبکه حمل‌ونقل کشور را در اولویت قرار دهد؛ در چنین شرایطی الزاماً افزایش درآمد به معنای افزایش کل حجم فروش نیست. از سوی دیگر، تغییر در ترکیب تولید و فروش می‌تواند اثر قابل توجهی بر درآمد ایجاد کند. برای مثال، فروش فرآورده‌هایی با ارزش ریالی بالاتر می‌تواند بدون تغییر چشمگیر در حجم کل، درآمد شرکت را افزایش دهد.
در مورد پالایش نفت تبریز، گزارش‌های ماهانه نیز نشان می‌دهد تغییرات درآمدی شرکت در ماه‌های اخیر به‌شدت تحت تأثیر نرخ‌های فروش بوده است. در خرداد ۱۴۰۵، در حالی که حجم فروش نسبت به اردیبهشت افزایش یافت، رشد درآمد نیز ثبت شد؛ اما داده‌های تیرماه نشان می‌دهد این رابطه حتی از این هم پررنگ‌تر شده و ارزش فروش با وجود کاهش ۲.۵ درصدی حجم، بیش از ۲۳ درصد بالا رفته است.
سودآوری؛ نقطه قوتی که باید با احتیاط خوانده شود
یکی از مهم‌ترین داده‌های مکمل، عملکرد مالی سال ۱۴۰۴ پالایش نفت تبریز است. طبق اطلاعات منتشرشده از صورت‌های مالی، شرکت در سال مالی منتهی به اسفند ۱۴۰۴ حدود ۲۴۲ هزار میلیارد ریال سود شناسایی کرده و سود هر سهم آن نیز نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است. همچنین در مجمع عمومی تیرماه ۱۴۰۵، سود نقدی ۴۷۹۵ ریالی به ازای هر سهم تصویب شد.
این ارقام نشان می‌دهد افزایش درآمد «شبریز» صرفاً به تیرماه محدود نیست و شرکت پیش از ورود به نیمه دوم سال نیز روند قابل توجهی در شاخص‌های مالی داشته است؛ با این حال، رشد درآمد باید در کنار عملکرد عملیاتی خوانده شود. اگر افزایش فروش عمدتاً ناشی از افزایش نرخ‌های ریالی باشد، نمی‌توان آن را به همان اندازه افزایش واقعی فعالیت تولیدی شرکت تلقی کرد. به همین دلیل، تفکیک اثر مقدار، نرخ و ترکیب محصول برای ارزیابی عملکرد پالایشگاه ضروری است.
مرداد؛ آخرین داده‌ای که مسیر را روشن‌تر می‌کند
آخرین اطلاعات منتشرشده درباره عملکرد «شبریز» تا مرداد ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد روند رشد ارزش فروش ادامه داشته است. طبق گزارش‌های منتشرشده از فعالیت ماهانه شرکت، فروش مرداد نسبت به مرداد سال قبل ۱۱۸.۵ درصد افزایش داشته و رشد فروش تجمعی پنج‌ماهه نیز به ۱۱۱.۲ درصد رسیده است؛ هرچند فروش مرداد نسبت به تیرماه حدود ۱۲.۲ درصد کاهش داشته است.
بنابراین اگرچه در مرداد شاهد افت ماهانه فروش نسبت به تیر هستیم، مقایسه سالانه همچنان رشد بسیار بالایی را نشان می‌دهد. این موضوع تأکید می‌کند که در سال ۱۴۰۵، موتور اصلی افزایش درآمد «شبریز» بیش از آنکه افزایش مستمر حجم فروش باشد، به سطح ارزش ریالی فروش و شرایط نرخ‌گذاری فرآورده‌ها وابسته بوده است.
پالایشگاهی که درآمدش جلوتر از حجم حرکت می‌کند
مجموع این داده‌ها تصویری نسبتاً روشن از عملکرد پالایش نفت تبریز در ماه‌های نخست سال ۱۴۰۵ ارائه می‌دهد: حجم فروش در مسیر صعودی پرشتاب قرار ندارد، اما ارزش فروش با سرعت بسیار بیشتری افزایش یافته است.
در تیرماه، رشد ۷.۸ درصدی حجم فروش در برابر رشد ۱۸۱.۷ درصدی ارزش فروش قرار گرفته و در چهار ماهه نیز کاهش ۲.۷ درصدی حجم فروش در برابر افزایش ۱۰۹.۲ درصدی ارزش فروش قرار دارد. این فاصله را باید مهم‌ترین نکته عملکرد «شبریز» در سال جاری دانست. از یک سو، افزایش درآمد می‌تواند ظرفیت سودآوری و توان مالی شرکت را تقویت کند؛ از سوی دیگر، برای مشخص شدن اینکه چه میزان از این رشد واقعاً ناشی از بهبود عملکرد عملیاتی است، باید اثر نرخ‌های فروش، ترکیب فرآورده‌ها، قیمت خوراک و هزینه‌های تولید از اثر افزایش ارزش ریالی تفکیک شود.
در واقع، سؤال اصلی درباره پالایشگاه تبریز دیگر فقط این نیست که چقدر محصول فروخته است؟ بلکه این است که از هر واحد محصول فروخته‌شده، چه میزان درآمد و در نهایت چه میزان سود ایجاد کرده است؟
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، نیمه دوم سال می‌تواند مشخص کند که جهش درآمدی «شبریز» تا چه اندازه به یک بهبود پایدار در عملکرد مالی تبدیل خواهد شد و چه مقدار از آن صرفاً انعکاس تغییرات نرخ‌های فروش و شرایط اقتصادی خواهد بود./
