به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، تولید نفت ایران در سال‌های اخیر فقط با حفاری چاه‌های جدید افزایش پیدا نکرده است؛ بخش مهمی از ظرفیت تولید از دست‌رفته، از دل چاه‌هایی بیرون کشیده شده که یا متوقف بوده‌اند یا دیگر با ظرفیت گذشته تولید نمی‌کردند.
این موضوع حالا بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است؛ زیرا خود مدیران صنعت نفت نیز تأکید دارند که بدون اجرای پروژه‌های توسعه‌ای و عملیات نگهداشت، تولید میدان‌های نفتی به‌طور طبیعی کاهش پیدا می‌کند.
حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، شهریور امسال اعلام کرد رشد تولید فعلی حاصل اجرای پروژه‌های توسعه‌ای است؛ پروژه‌هایی که بخشی از آنها برای جبران افت طبیعی تولید چاه‌های قدیمی اجرا می‌شوند.
یعنی مسئله فقط «چقدر نفت بیشتر تولید کنیم؟» نیست؛ مسئله مهم‌تر این است که «چقدر نفت باید تولید کنیم تا فقط افت طبیعی چاه‌های موجود را جبران کنیم؟»
۷۰۰ چاه؛ نفتی که زیر زمین مانده است
یکی از مهم‌ترین اعداد منتشرشده در روزهای اخیر، برنامه احیای بیش از ۷۰۰ حلقه چاه بسته و کم‌بازده نفتی است.
بر اساس اعلام پارک فناوری و نوآوری صنعت نفت، این طرح با هدف بازگرداندن چاه‌های متوقف و کم‌بازده به چرخه تولید دنبال می‌شود و گردش مالی آن حدود ۵۰۰ میلیون دلار برآورد شده است.
در این برنامه، ۷۶ شرکت فناور وارد فرآیند شناسایی و ارائه راهکار شده‌اند و مجموعاً ۱۸۹ پیشنهاد فنی ارائه کرده‌اند که در نهایت ۱۸ قرارداد منعقد شده و ۱۲ قرارداد در حال اجراست.
این اعداد یک پیام روشن دارند: بخشی از نفتی که ایران برای افزایش تولید به دنبال آن است، الزاماً زیر یک میدان جدید نیست؛ بخشی از آن همین حالا در چاه‌هایی قرار دارد که به دلایل فنی و اقتصادی از مدار خارج شده‌اند.
اما احیای این چاه‌ها نیز بدون هزینه نیست. سرمایه‌گذاری، تعمیر چاه، اسیدکاری، نصب پمپ‌های درون‌چاهی، خدمات حفاری و عملیات تخصصی لازم است تا مشخص شود یک چاه قدیمی دوباره تا چه اندازه قابلیت تولید اقتصادی دارد.
۲۰۹ هزار بشکه افزایش؛ اما یک نکته مهم وجود دارد
شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب نیز در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد که اجرای بیش از ۶۹۰ عملیات فنی و تخصصی از ابتدای سال تا پایان مرداد، به نگهداشت و افزایش ۲۰۹ هزار بشکه در روز تولید منجر شده است.
اما نکته مهم‌تر در دل همین عدد پنهان است.
از این افزایش، حدود ۱۵۹ هزار بشکه در روز از محل عملیات ترمیمی چاه‌های تولیدی به دست آمده؛ یعنی حدود ۷۶ درصد.
تعداد عملیات ترمیمی نیز از ۴۵۰ مورد در مدت مشابه سال قبل به ۶۹۰ مورد رسیده که رشد حدود ۵۳ درصدی را نشان می‌دهد. همچنین تولید حاصل از راه‌اندازی چاه‌های تعمیری از حدود ۱۷.۹ هزار بشکه به ۳۹.۵ هزار بشکه در روز افزایش یافته است.
این آمار، اهمیت چاه‌های قدیمی را نشان می‌دهد.
به زبان ساده، صنعت نفت برای حفظ و افزایش تولید، فقط به دنبال «چاه بیشتر» نیست؛ بلکه باید از چاه‌های موجود بیشتر و بهتر تولید کند.
نفتی که با تعمیر چاه برمی‌گردد
در برخی پروژه‌های اخیر، همین رویکرد به نتیجه رسیده است. در گزارش‌های منتشرشده درباره افزایش تولید نفت، اعلام شده که بخشی از رشد تولید از محل تعمیرات، خدمات ترمیمی و توسعه‌ای چاه‌ها حاصل شده است و این عملیات به تنهایی حدود ۴۹ هزار بشکه در روز افزایش تولید ایجاد کرده است.
در میدان یاران، نصب، تعویض و راه‌اندازی ۱۲ پمپ درون‌چاهی، در منصورآباد اصلاح خطوط لوله و بازگشایی تعدادی از چاه‌ها و در قلعه‌نار ارتقای پمپ‌های انتقال، بخشی از ظرفیت تولید را دوباره به مدار برگردانده است.
این اتفاق از نظر اقتصادی مهم است؛ زیرا میان حفاری یک چاه جدید و احیای یک چاه موجود تفاوت جدی در زمان و سرمایه‌گذاری وجود دارد.
اگر چاهی با یک عملیات ترمیمی، پمپ درون‌چاهی یا اصلاح تأسیسات بتواند دوباره به تولید برسد، بخشی از ظرفیت آماده‌ای که قبلاً در کشور ایجاد شده بود، مجدداً مورد استفاده قرار می‌گیرد.
اما سؤال مهم اینجاست: چند چاه دیگر در کشور با چنین ظرفیتی وجود دارد؟
مشکل فقط پیرشدن چاه‌ها نیست
پیری چاه‌ها به‌تنهایی مسئله صنعت نفت ایران نیست. مخزن نفتی نیز با گذشت زمان رفتار متفاوتی پیدا می‌کند. فشار مخزن کاهش می‌یابد، آب‌دهی برخی چاه‌ها افزایش پیدا می‌کند و برای حفظ نرخ تولید، نیاز به روش‌های پیچیده‌تر بهره‌برداری و در برخی موارد روش‌های ازدیاد برداشت ایجاد می‌شود.
به همین دلیل، برنامه ارتقای بهره‌وری بخش نفت و گاز که شهریور امسال ابلاغ شد نیز بر افزایش بهره‌برداری از نفت درجا از طریق توسعه روش‌های ازدیاد برداشت، توسعه میادین مشترک و ارتقای نظام تعمیرات و نگهداری تأکید دارد.
بنابراین اگر هدف فقط افزایش تولید چندماهه باشد، تعمیر چاه‌ها می‌تواند بخشی از پاسخ باشد؛ اما برای حفظ تولید در بلندمدت، مسئله اصلی به مدیریت مخزن و افزایش ضریب بازیافت برمی‌گردد.
سؤال بزرگ: چند سال دیگر می‌توان با تعمیرات، تولید را حفظ کرد؟
این همان نقطه‌ای است که وزارت نفت باید درباره آن شفاف‌تر صحبت کند. اعلام اینکه ۷۰۰ چاه احیا می‌شود یا صدها عملیات ترمیمی انجام شده، به‌تنهایی کافی نیست. باید مشخص شود که این چاه‌ها چند بشکه تولید می‌کنند؟ هزینه احیای هر چاه چقدر است؟
تولید اضافه‌شده تا چند سال پایدار خواهد بود؟
چند درصد از این افزایش تولید، واقعی و پایدار است و چه میزان صرفاً بازگشت موقت تولید محسوب می‌شود؟ و مهم‌تر از همه: اگر عملیات نگهداشت و ترمیم انجام نمی‌شد، تولید نفت ایران چقدر کاهش پیدا می‌کرد؟
پاسخ به همین سؤال می‌تواند تصویر واقعی‌تری از وضعیت صنعت نفت ایران ارائه کند، زیرا ممکن است یک کشور همزمان اعلام کند تولیدش افزایش یافته و در عین حال بخش قابل توجهی از سرمایه و توان فنی خود را صرف جلوگیری از افت تولید چاه‌های قدیمی کرده باشد. در چنین شرایطی، بخشی از «افزایش تولید» در واقع جبران افت طبیعی تولید است، نه الزاماً ایجاد ظرفیت جدید.
چالش بزرگ‌تر؛ سرمایه‌گذاری
احیای ۷۰۰ چاه با گردش مالی حدود ۵۰۰ میلیون دلار و اجرای صدها عملیات فنی نشان می‌دهد که نگهداشت تولید بدون سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر نیست.
اما صنعت نفت ایران برای سال‌های آینده به سرمایه‌گذاری بسیار بزرگ‌تری نیاز دارد؛ زیرا علاوه بر چاه‌های قدیمی، توسعه میدان‌های جدید، میادین مشترک، افزایش ضریب بازیافت، تأسیسات سطح‌الارضی و فناوری‌های جدید نیز نیازمند منابع مالی و فنی هستند.
از سوی دیگر، خود مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بر شتاب‌بخشی به طرح‌های توسعه‌ای، رفع موانع پروژه‌ها و افزایش تولید تأکید کرده و موضوع تأمین دکل‌های حفاری نیز در دستور کار قرار گرفته است.
حالا نوبت یک گزارش شفاف است
صنعت نفت ایران امروز با یک معادله مهم روبه‌روست:
از یک طرف، تولید باید افزایش پیدا کند؛ از طرف دیگر، بخشی از ظرفیت تولید موجود به‌دلیل افت طبیعی چاه‌ها و مخازن در حال کاهش است.
در این شرایط، اعلام رقم تولید به‌تنهایی کافی نیست.
وزارت نفت باید مشخص کند تولید فعلی چه مقدار محصول پروژه‌های جدید است و چه مقدار نتیجه احیای ظرفیت‌های قدیمی.
همچنین باید اعلام شود از میان صدها چاه کم‌بازده و بسته، دقیقاً چه تعداد قابلیت احیا دارند، هزینه احیای آنها چقدر است و چه میزان تولید پایدار می‌توان از آنها انتظار داشت. چون سؤال اصلی آینده نفت ایران فقط این نیست که چند بشکه بیشتر تولید می‌کنیم؟ سؤال مهم‌تر این است: اگر چاه‌های نفت ایران هر سال پیرتر می‌شوند، برنامه وزارت نفت برای اینکه تولید کشور فقط با تعمیر و احیای چاه‌های قدیمی سرپا نماند، چیست؟
وقت آن است که وزارت نفت یک جدول شفاف از سن چاه‌ها، افت طبیعی تولید، چاه‌های کم‌بازده، چاه‌های قابل احیا، هزینه نگهداشت و میزان تولید پایدار منتشر کند؛ چون بدون این اعداد، نمی‌توان فهمید افزایش تولید نفت ایران واقعاً «رشد تولید» است یا فقط «جلوگیری از افت تولید»./
