به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، محسن جعفری فشارکی، عضو سابق کمیته آبفای کشور دراین باره گفت: استفاده از پساب تصفیه‌شده در تأمین آب صنایع می‌تواند بخشی از فشار وارد شده بر منابع زیرزمینی را کاهش دهد و در عین حال، امکان تداوم فعالیت واحدهای تولیدی را در شرایط محدودیت منابع آبی فراهم کند.
وی افزود: با این حال، تحقق این هدف به توسعه زیرساخت‌ها، رفع موانع اقتصادی و ایجاد انگیزه کافی برای مشارکت صنایع وابسته است.
او با اشاره به اهمیت تبدیل پساب به یکی از منابع قابل اتکای تأمین آب کشور، گفت: نمی‌توان فقط با افزایش ظرفیت تصفیه‌خانه‌ها انتظار داشت که مصرف پساب در بخش صنعت گسترش پیدا کند.
عضو سابق کمیته آبفای کشور، شرط تحقق این هدف را ایجاد ارتباط موثر میان تولید آب بازیافتی و امکان انتقال آن به محل مصرف ذکر و بیان کرد: تصفیه فاضلاب زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که آب حاصل از آن بتواند به‌صورت مستمر در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد و جایگزین بخشی از منابع متعارف شود.
مانعی برای توسعه بازچرخانی
جعفری فشارکی یکی از چالش‌های پیش روی استفاده گسترده از پساب را مسائل اقتصادی و تفاوت قیمت آن با آب خام صنعتی قلمداد کرد.
به گفته او، پساب تصفیه‌شده برای مصارف صنعتی با قیمتی در حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان به ازای هر مترمکعب عرضه می‌شود؛ در حالی که آب خام مورد استفاده برخی صنایع با یارانه قابل توجهی در اختیار آنها قرار می‌گیرد. چنین تفاوتی می‌تواند انگیزه اقتصادی صنایع را برای جایگزینی آب خام با پساب کاهش دهد.
وی خاطرنشان کرد: توسعه بازچرخانی آب تنها یک موضوع فنی نیست و به اصلاح ساز و کارهای اقتصادی نیز نیاز دارد. هنگامی که هزینه استفاده از منابع متعارف برای مصرف‌کننده کمتر از آب بازیافتی باشد، حتی در شرایط کمبود آب نیز ممکن است تمایل کافی برای تغییر الگوی تأمین آب شکل نگیرد.
او تصریح کرد: طراحی مدل‌های اقتصادی متناسب با شرایط صنایع و در نظر گرفتن حاشیه سود منطقی برای سرمایه‌گذاران می‌تواند به افزایش مشارکت بخش خصوصی در این حوزه کمک کند.
وی تأکید کرد: پروژه‌های بازچرخانی نباید در پیچ‌وخم بروکراسی و موانع اجرایی متوقف بمانند.
به اعتقاد او، لازم است ظرفیت‌های موجود در بخش فاضلاب شهری شناسایی و برای بهره‌برداری از آنها برنامه‌های عملیاتی مشخص تدوین شود تا تأمین آب صنایع به‌تدریج از منابع ناپایدار، به‌ویژه آب‌های زیرزمینی، فاصله بگیرد.
ظرفیت مطلوب پساب در اغلب صنایع
این کارشناس ارشد در حوزه آب و فاضلاب با اشاره به قابلیت استفاده از آب بازیافتی در بخش بزرگی از فعالیت‌های صنعتی، توضیح داد: به‌جز برخی صنایع از جمله صنایع غذایی و دارویی، تقریباً بیشتر صنایع استان تهران امکان بهره‌گیری از این منبع را دارند. البته کیفیت مورد نیاز آب در همه واحدها یکسان نیست و در برخی موارد، پساب تصفیه‌شده باید پیش از ورود به چرخه تولید، مراحل تکمیلی تصفیه را پشت سر بگذارد.
جعفری فشارکی اضافه کرد: از این رو، توسعه این شیوه تأمین آب مستلزم آن است که نیاز هر صنعت متناسب با نوع فعالیت و فرآیند تولید آن بررسی شود. ایجاد تأسیسات تکمیلی در محل مصرف نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند کیفیت آب بازیافتی را با الزامات فنی واحدهای صنعتی هماهنگ کند.
عضو سابق کمیته آبفای کشور افزود: در این میان، مسئولیت ایجاد زیرساخت‌های متناسب با نوع مصرف در بخش صنعت بر عهده مصرف‌کننده است؛ موضوعی که ضرورت هماهنگی میان شرکت‌های آب و فاضلاب و صنایع را دوچندان می‌کند.
به گفته جعفری فشارکی، مهم‌ترین مزیت استفاده از پساب برای واحدهای تولیدی، برخورداری از منبعی پایدار و قابل برنامه‌ریزی است.
او تاکید کرد: این موضوع به‌ویژه برای صنایع آب‌بر اهمیت دارد؛ چراکه جایگزینی بخشی از آب مصرفی آنها با پساب می‌تواند از فشار مضاعف بر چاه‌ها و منابع زیرزمینی بکاهد.
مصوبه های بدون اجرا در برنامه هفتم توسعه
بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، ظرفیت تولید پساب تصفیه‌شده در استان تهران تا پایان برنامه هفتم توسعه، در سال ۱۴۰۷ به حدود ۷۵۰ میلیون مترمکعب در سال خواهد رسید. توسعه این ظرفیت در کنار تکمیل شبکه‌های انتقال و فراهم کردن امکان تحویل آب به مصرف‌کنندگان، از الزامات تحقق برنامه جایگزینی پساب با آب متعارف در بخش صنعت به شمار می‌رود.
آبفای تهران نیز از افزایش ۱۱۸ میلیون مترمکعبی ظرفیت تولید پساب استان تا پایان امسال خبر داده است. این افزایش قرار است از طریق بهره‌برداری از واحدهای هفتم و هشتم تصفیه‌خانه جنوب تهران، فاز دوم تصفیه‌خانه فاضلاب پرند، توسعه تصفیه‌خانه شهرک غرب و همچنین تصفیه‌خانه‌های رودهن و بومهن محقق شود. علاوه بر این، اجرای طرح‌هایی با ظرفیت مجموع ۸۰ میلیون مترمکعب در سال نیز از سال گذشته آغاز شده است.
پروژه‌های شهر آفتاب، خرگوش‌دره، پاکدشت و قرچک از جمله طرح‌هایی هستند که برای افزایش ظرفیت تولید پساب در نظر گرفته شده‌اند و پیش‌بینی می‌شود تا پایان برنامه هفتم توسعه به بهره‌برداری برسند.
اما به گفته متخصصان؛ با وجود این برنامه‌ها، افزایش ظرفیت تصفیه به‌تنهایی به معنای افزایش متناسب مصرف پساب نیست.
تحقق اهداف تعیین‌شده به تکمیل خطوط انتقال، تأمین منابع مالی و فراهم شدن شرایط استفاده از آب بازیافتی در محل مصرف بستگی دارد. از این رو، میزان پساب تولیدشده باید از حجم آب انتقال‌یافته و مقدار مصرف واقعی آن تفکیک شود تا مشخص باشد چه میزان از ظرفیت ایجادشده عملاً به کاهش برداشت از منابع آب شیرین منجر شده است./
