به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، بر اساس آمار عملکردی، پالایشگاه بندرعباس در تیرماه ۱۴۰۵ یک میلیون و ۵۵۳ هزار و ۷۴ مترمکعب محصول به فروش رسانده است. این رقم در تیرماه سال گذشته یک میلیون و ۶۲۷ هزار و ۶۳۳ مترمکعب بوده که نشان می‌دهد حجم فروش در یک سال ۳.۶ درصد کاهش یافته است.
اما در سوی دیگر، ارزش فروش مسیر کاملاً متفاوتی را طی کرده است. ارزش کل فروش «شبندر» در تیرماه امسال به ۱۲۳ هزار و ۲۵۳ میلیارد تومان رسیده، در حالی که این رقم در تیرماه ۱۴۰۴ حدود ۵۰ هزار و ۳۱ میلیارد تومان بوده است. به این ترتیب، ارزش فروش شرکت در یک سال ۱۴۶.۳۵ درصد رشد کرده است.
به زبان ساده، پالایشگاه بندرعباس در تیرماه امسال محصول کمتری نسبت به سال گذشته فروخته، اما ارزش ریالی فروش آن بیش از دو برابر شده است. این فاصله قابل توجه میان مقدار و ارزش فروش، نشان می‌دهد که موتور اصلی رشد درآمد «شبندر» را باید بیش از هر چیز در افزایش نرخ و ارزش ریالی محصولات جست‌وجو کرد.
تیرماه؛ رشد ۳۴ درصدی ارزش فروش با حجم تقریباً ثابت
مقایسه تیرماه با ماه قبل نیز همین روند را تأیید می‌کند. حجم فروش «شبندر» از یک میلیون و ۴۹۰ هزار و ۲۰۳ مترمکعب در خردادماه به یک میلیون و ۵۵۳ هزار و ۷۴ مترمکعب در تیرماه رسیده است. بر اساس جدول عملکردی، رشد این شاخص منفی ۰.۶۷ درصد ثبت شده و عملاً تغییر محسوسی در مقدار فروش ماهانه مشاهده نمی‌شود.
اما ارزش فروش از ۹۲ هزار و ۹۱ میلیارد تومان در خردادماه به ۱۲۳ هزار و ۲۵۳ میلیارد تومان در تیرماه رسیده است؛ یعنی در فاصله یک ماه، ارزش فروش ۳۳.۸۴ درصد افزایش یافته است؛ بنابراین در تیرماه نیز افزایش درآمد شرکت با جهش قابل توجه در مقدار فروش همراه نبوده است. این مسئله اهمیت نرخ فروش فرآورده‌ها و عوامل اثرگذار بر ارزش ریالی آنها را بیشتر می‌کند.
در چنین شرایطی، عواملی مانند تغییر نرخ ارز، افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، تغییر نرخ‌های پایه فرآورده‌های نفتی، فرمول‌های قیمت‌گذاری پالایشی و ترکیب محصولات فروخته‌شده می‌توانند در افزایش ارزش ریالی فروش نقش داشته باشند.
البته برای تعیین سهم دقیق هر یک از این عوامل، باید نرخ فروش هر فرآورده و ترکیب سبد فروش «شبندر» به تفکیک بررسی شود. بنابراین نمی‌توان کل رشد درآمد را صرفاً به یک عامل نسبت داد.
چهار ماهه؛ افت ۵.۲ درصدی حجم، رشد ۱۰۰ درصدی ارزش
تصویر اصلی اما در آمار تجمیعی چهار ماه نخست سال نمایان‌تر می‌شود. حجم کل فروش پالایشگاه بندرعباس در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ به ۶ میلیون و ۹ هزار و ۴۴۱ مترمکعب رسیده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۶ میلیون و ۴۴۳ هزار و ۳۴۴ مترمکعب بوده است؛ بنابراین حجم فروش در چهار ماه نخست امسال ۵.۲۳ درصد کاهش یافته است.
اما ارزش فروش برخلاف مقدار فروش، جهش قابل توجهی داشته است. «شبندر» در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ ۳۸۹ هزار و ۶۵۶ میلیارد تومان فروش ثبت کرده؛ در حالی که ارزش فروش شرکت در مدت مشابه سال قبل ۱۹۴ هزار و ۳۰۵ میلیارد تومان بوده است.
به این ترتیب، ارزش فروش شرکت در چهار ماهه نخست امسال ۱۰۰.۵۴ درصد افزایش یافته است؛ یعنی «شبندر» در شرایطی که حدود ۵ درصد از حجم فروش خود را از دست داده، توانسته ارزش ریالی فروش خود را بیش از دو برابر کند.
این دقیقاً همان نقطه‌ای است که تحلیل عملکرد شرکت را از یک گزارش ساده آماری به یک موضوع اقتصادی تبدیل می‌کند: افزایش درآمد «شبندر» الزاماً از افزایش مقدار فروش ناشی نشده است.
افزایش ارزش فروش؛ اثر قیمت پررنگ‌تر از اثر مقدار
مقایسه سه دوره مختلف نشان می‌دهد یک الگوی نسبتاً مشخص در عملکرد «شبندر» شکل گرفته است.
در تیرماه ۱۴۰۵ نسبت به تیرماه سال قبل حجم فروش ۳.۶ درصد کاهش و ارزش فروش ۱۴۶.۳۵ درصد افزایش یافته است. همچنین در تیرماه نسبت به خردادماه، حجم فروش ۰.۶۷ درصد کاهش و ارزش فروش ۳۳.۸۴ درصد افزایش یافته است. و در چهار ماهه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال قبل، حجم فروش ۵.۲۳ درصد کاهش و ارزش فروش ۱۰۰.۵۴ درصد افزایش یافته است.
این ارقام نشان می‌دهد افزایش ارزش فروش به شکل محسوسی از رشد مقداری فروش فاصله گرفته است. به عبارت دیگر، «شبندر» برای بیش از دو برابر کردن ارزش فروش چهارماهه خود، بیش از دو برابر محصول نفروخته است؛ بلکه ارزش ریالی محصولات فروخته‌شده افزایش یافته است.
در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز و تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها می‌توانند یکی از متغیرهای مهم توضیح‌دهنده این رشد باشند؛ به‌ویژه آنکه اقتصاد صنعت پالایش به قیمت‌های جهانی فرآورده‌ها، نرخ ارز و سازوکارهای قیمت‌گذاری خوراک و محصولات وابستگی دارد؛ از همین رو، بهتر است در ارزیابی عملکرد «شبندر» میان رشد اسمی درآمد و رشد واقعی عملیات تفاوت قائل شد.
روایت مدیران از رشد سودآوری
این ارقام در کنار اظهارات مدیران پالایشگاه بندرعباس درباره عملکرد مالی شرکت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
احمد هاشمی، مدیرعامل پالایش نفت بندرعباس، در تشریح عملکرد سال ۱۴۰۴ اعلام کرده است که سود شرکت نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۳۰۷ درصد افزایش یافته است. این میزان رشد سود، در کنار افزایش قابل توجه ارزش فروش، نشان‌دهنده بهبود چشمگیر شاخص‌های مالی شرکت در سال گذشته است.
از سوی دیگر، علی مطیع‌جهانی، معاون مالی پالایش نفت بندرعباس، درباره عوامل مؤثر بر سودآوری شرکت تأکید کرده که عملکرد «شبندر» تنها به عواملی مانند نرخ ارز و کرک‌اسپرد محدود نمی‌شود و عوامل عملیاتی، مدیریت منابع و بهینه‌سازی فرآیندها نیز در سودآوری شرکت نقش دارند.
این اظهارات اهمیت یک تفکیک را نشان می‌دهد: از یک سو، افزایش نرخ‌ها و عوامل ارزی می‌توانند ارزش ریالی فروش را افزایش دهند و از سوی دیگر، عملکرد واقعی پالایشگاه، کیفیت محصولات، ترکیب تولید و مدیریت هزینه‌ها می‌تواند بر سود نهایی اثرگذار باشد؛ بنابراین، افزایش ۱۰۰ درصدی ارزش فروش چهارماهه را نباید به‌تنهایی معادل افزایش ۱۰۰ درصدی عملکرد عملیاتی دانست.
پرسش اصلی درباره «شبندر»
در نهایت، مهم‌ترین پرسش درباره عملکرد پالایشگاه بندرعباس این نیست که ارزش فروش چقدر افزایش یافته است؛ بلکه این است که این رشد ارزش فروش از چه محلی ایجاد شده است؟ اگر مقدار فروش کاهش یافته اما ارزش فروش بیش از دو برابر شده، باید سهم عواملی مانند نرخ فروش، نرخ ارز، قیمت‌های جهانی فرآورده‌ها، ترکیب محصولات و سازوکار قیمت‌گذاری مشخص شود.
این موضوع برای سهامداران «شبندر» نیز اهمیت دارد؛ زیرا رشد درآمد زمانی از منظر عملیاتی معنادارتر خواهد بود که در کنار رشد اسمی ارزش فروش، افزایش واقعی تولید، فروش، بهره‌وری و حاشیه سود عملیاتی نیز مشاهده شود.
از این منظر، عملکرد چهار ماه نخست ۱۴۰۵ «شبندر» یک پیام روشن دارد: پول بیشتری از فروش به دست آمده، اما محصول بیشتری فروخته نشده است.
فروش چهارماهه از ۱۹۴ هزار و ۳۰۵ میلیارد تومان به ۳۸۹ هزار و ۶۵۶ میلیارد تومان رسیده؛ یعنی بیش از ۱۹۵ هزار میلیارد تومان افزایش، در حالی که حجم فروش حدود ۴۳۴ هزار مترمکعب کاهش داشته است.
بنابراین، جهش درآمد «شبندر» در این دوره را باید بیش از هر چیز در اثر قیمت و افزایش ارزش ریالی فرآورده‌ها بررسی کرد؛ عواملی که می‌توانند تحت تأثیر نرخ ارز، تورم، قیمت‌های جهانی و سازوکار قیمت‌گذاری قرار گرفته باشند.
در نهایت، آنچه می‌تواند کیفیت این رشد را روشن کند، نه فقط رقم فروش، بلکه بررسی همزمان حجم تولید و فروش، نرخ فروش هر فرآورده، ترکیب محصولات، هزینه خوراک، حاشیه سود و میزان سود عملیاتی است. تنها در این صورت می‌توان مشخص کرد چه میزان از جهش درآمد «شبندر» ناشی از بهبود واقعی عملکرد پالایشگاه و چه میزان حاصل افزایش ارزش ریالی فروش بوده است./
