به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، آخرین آمار منتشرشده درباره وضعیت پنج سد اصلی تأمین‌کننده آب تهران نشان می‌دهد موجودی این سدها در پایان شهریور امسال حدود ۴۲۷ میلیون مترمکعب بوده و با وجود بهبود نسبی نسبت به سال گذشته، همچنان فاصله قابل توجهی با شرایط مطلوب دارد.
از سوی دیگر، حجم مصرف آب تهران همچنان بالاست و بر اساس اعلام شرکت آب و فاضلاب استان تهران، در روزهای اوج گرما مصرف روزانه پایتخت به حدود ۳.۴۵ میلیون مترمکعب رسیده بود؛ رقمی که اگرچه نسبت به اوج بیش از چهار میلیون مترمکعبی سال ۱۴۰۳ کاهش محسوسی داشته، اما همچنان فشار سنگینی بر منابع محدود آبی وارد می‌کند.
سرانه مصرف نیز در مقاطعی از سال جاری حدود ۱۹۵ لیتر در شبانه‌روز اعلام شده، در حالی که الگوی استاندارد ۱۳۰ لیتر است.
جبران کمبود آب تهران با باران ممکن نیست
مجید عباسپور، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، در این باره به انرژی مدیا می گوید: مسئله تهران را باید در پیوند میان بارش، منابع سطحی و زیرزمینی، جمعیت و الگوی مصرف بررسی کرد؛ چراکه حتی اگر بارش‌هایی در ماه‌های آینده اتفاق بیفتد، جبران کسری‌های انباشته‌شده در منابع آبی به سادگی امکان‌پذیر نیست.
وی با اشاره به وضعیت بارش‌ها می‌افزاید: وقتی میزان بارش در منطقه‌ای حدود ۲۰۰ میلی‌متر یا حتی کمتر باشد، طبیعی است که منابع آب زیرزمینی نیز تحت تأثیر قرار گیرد.
به گفته او، کاهش تغذیه سفره‌های زیرزمینی در سال‌های اخیر یکی از نشانه‌های جدی فشار بر منابع آبی تهران است و نمی‌توان مسئله آب پایتخت را صرفاً با اتکا به ذخیره سدها تحلیل کرد.
او معتقد است تهران از نظر تأمین آب شرب، به مجموعه‌ای از منابع سطحی و زیرزمینی وابسته است و همین وابستگی، در شرایط کاهش بارندگی و افزایش جمعیت، اهمیت مدیریت مصرف را بیشتر می‌کند.
به اعتقاد این کارشناس، اگر تهران بزرگ را به عنوان یک مجموعه جمعیتی در نظر بگیریم، میان ظرفیت طبیعی منابع آب و میزان تقاضا برای آب نوعی ناهماهنگی شکل گرفته است؛ ناهماهنگی که در صورت تداوم شرایط خشکسالی می‌تواند تشدید شود.
این سخنان عباسپور در حالی است که آمارهای رسمی نیز نشان می‌دهد مسئله تنها به یک فصل یا یک سال محدود نیست، چراکه سخنگوی آبفای استان تهران در شهریور امسال اعلام کرده بود تهران ششمین سال متوالی خشکسالی را پشت سر می‌گذارد و میزان بارندگی استان با وجود بهبود نسبی نسبت به سال گذشته، هنوز به ۱۷۵ میلی‌متر نرسیده است؛ در حالی که برای رسیدن به شرایط مطلوب منابع آبی، حدود ۲۸۰ میلی‌متر بارندگی مورد نیاز عنوان شده بود. همچنین ذخایر سدهای پنج‌گانه تهران حدود ۲۲۰ میلیون مترمکعب با شرایط مطلوب فاصله داشته است.
آینده آبی تهران مطلوب نیست
عباسپور در پاسخ به این پرسش که منابع آبی تهران تا چه زمانی پاسخگوی نیاز خواهد بود، گفت: ارائه یک زمان قطعی را منوط به وضعیت بارش، مدیریت مصرف و میزان ورودی آب به منابع می‌داند.
به اعتقاد او، فصل‌های بارندگی از پاییز تا بهار می‌توانند بخشی از فشار موجود را کاهش دهند و حتی وقوع بارش‌های مناسب، وضعیت منابع را تا حدی بهبود بخشد، اما نمی‌توان آینده آب تهران را صرفاً بر اساس احتمال بارندگی پیش‌بینی کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف در ادامه درباره آینده نامطلوب آب تهران گفت: اگر مدیریت مصرف به شکل جدی ادامه پیدا کند، می‌توان از شدت بحران کاست، اما در صورت تداوم رشد جمعیتی تهران، کاهش بارندگی و افزایش تقاضای آب، پایتخت در سال‌های آینده با مسئله ناترازی مواجه خواهد شد.
برآورد عباسپور این است که در صورت استمرار شرایط موجود، احتمال مشاهده ناترازی آب در یکی دو سال آینده جدی است.
تشدید بحران با الگوی مصرف نامناسب
در عین حال گزارشهای حاکی از آن است که این هشدار در حالی مطرح می‌شود که آمار مصرف نشان می‌دهد بخشی از فشار واردشده به منابع، از الگوی مصرف ناشی می‌شود.
مصرف روزانه تهران در تابستان امسال به حدود ۳.۴۵ میلیون مترمکعب رسیده که اگرچه نسبت به رکورد بیش از ۴.۰۵ میلیون مترمکعبی سال ۱۴۰۳ کاهش داشته، اما همچنان رقم بسیار بزرگی است.
در واقع، کاهش مصرف امسال را باید یک موفقیت نسبی در مدیریت تقاضا دانست، نه نشانه‌ای از برطرف شدن بحران.
در این راستا، عباسپور بر ضرورت استفاده از منابع جایگزین آب شرب تأکید کرد و گفت: یکی از راهکارهای مهم برای کاهش فشار بر منابع آب، استفاده از آب‌های بازچرخانی‌شده و پساب برای مصارفی است که الزاماً به آب شرب نیاز ندارند.
او اضافه کرد: به این ترتیب، آبی که پس از تصفیه قابلیت استفاده مجدد دارد، می‌تواند برای مصارف عمومی، فضای سبز و برخی کاربردهای غیرشرب مورد استفاده قرار گیرد تا آب باکیفیت شرب صرف فعالیت‌هایی نشود که امکان تأمین آنها از منابع جایگزین وجود دارد.
عباسپور همچنین بر ضرورت توجه به سیستم‌های جمع‌آوری و هدایت آب تأکید و بیان کرد: مدیریت آب تهران نباید فقط به سدها محدود شود و باید از ظرفیت بارش‌های شهری، شبکه‌های جمع‌آوری آب، پساب و تغذیه منابع زیرزمینی نیز استفاده کرد.
وی یادآور شد: در این چارچوب، ایجاد زیرساخت‌هایی برای جمع‌آوری آب و هدایت آن به بخش‌هایی که امکان تغذیه سفره‌های زیرزمینی وجود دارد، می‌تواند بخشی از سیاست بلندمدت مدیریت آب پایتخت باشد.
ضرورت مهار روان‌آب‌ها
این کارشناس ارشد حوزه آب ادامه داد: موضوع آب‌های سطحی و روان‌آب‌ها نیز از همین زاویه اهمیت پیدا می‌کند. بخشی از بارش‌هایی که در تهران اتفاق می‌افتد، در صورت نبود زیرساخت مناسب، به سرعت از سطح شهر خارج می‌شود، در حالی که با طراحی درست شبکه‌های جمع‌آوری و هدایت آب می‌توان بخشی از این منابع را برای تغذیه آبخوان‌ها یا استفاده‌های غیرشرب مدیریت کرد.
عباسپور در این زمینه توضیح داد: اصلاح الگوی مصرف همچنان یکی از فوری‌ترین راهکارهاست. کاهش ۵۰۰ میلیون لیتری مصرف روزانه تهران در مقایسه با دو روز مشابه در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تغییر رفتار مصرف‌کنندگان می‌تواند در مقیاس شهری اثرگذار باشد.
او خاطرنشان کرد: با این حال، فاصله میان مصرف واقعی و الگوی استاندارد همچنان نشان می‌دهد ظرفیت قابل توجهی برای کاهش مصرف وجود دارد.
هشداری خارج از تصور برای ناترازی آب تهران
عباسپور درباره تعیین یک زمان دقیق برای پایان ذخایر آب تهران، گفت: قطعاً آینده آب پایتخت تابع یک متغیر نیست. اگر بارش مناسب باشد، مدیریت مصرف جدی گرفته شود و استفاده از منابع جایگزین و بازچرخانی توسعه پیدا کند، می‌توان از شدت فشار کاست، اما اگر رشد تقاضا ادامه پیدا کند و بارش‌ها نیز نتوانند کسری انباشته را جبران کنند، ناترازی آب می‌تواند خیلی زودتر از آنچه تصور می‌شود خود را نشان دهد.
او معتقد است تهران در واقع در برابر یک انتخاب قرار گرفته است، یا با اصلاح الگوی مصرف، توسعه بازچرخانی، حفاظت از منابع زیرزمینی و مدیریت روان‌آب‌ها، فاصله میان منابع و مصارف را کاهش دهد، یا منتظر بماند تا کاهش ذخایر و افت آبخوان‌ها، بحران را از مرحله هشدار به مرحله کمبود واقعی برساند.
این تحلیلگر آب افزود: آنچه امروز در آمار سدها و مصرف آب دیده می‌شود، هنوز الزاماً به معنای پایان آب تهران نیست، اما نشانه‌ای روشن است که ادامه مسیر فعلی بدون اصلاحات جدی، پایدار نخواهد بود./
