به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، احسان قاضی‌زاده هاشمی، نماینده مجلس، اخیراً نسبت به آغاز محدودیت گاز صنایع از ابتدای آبان‌ماه هشدار داد.
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که صنایع کشور، علاوه بر مشکلات تأمین مواد اولیه، افزایش هزینه‌های تولید، فشارهای مالیاتی و بیمه‌ای و پیامدهای آسیب‌های ناشی از جنگ، با دشواری تأمین انرژی نیز مواجه هستند و به این ترتیب با قطع گاز پیش بینی می شود که دامنه رکود تولید گسترده‌تر شود.
هرچند محدودیت گاز صنایع در فصل سرد، مسئله‌ای تازه نیست و در سال‌های گذشته نیز دولت‌ها تلاش کرده‌اند با ایجاد نوعی تعادل میان مصرف‌کنندگان، از توقف فعالیت واحدهای تولیدی جلوگیری کنند. به نظر می‌رسد امسال هم‌زمانی ناترازی در بخش خانگی و صنعتی، شرایط دشوارتری را رقم بزند.
در چنین وضعیتی، افزایش محدودیت‌ها نه‌تنها بر میزان تولید و درآمد بنگاه‌ها اثر می‌گذارد، بلکه می‌تواند هزینه‌های فعالیت اقتصادی را افزایش دهد و پیامدهای آن در اشتغال، عرضه کالا و قیمت تمام‌شده محصولات نیز نمایان شود.
فشار مضاعف ناترازی گاز بر صنایع
علی بختیار، نماینده ادوار مجلس در این باره با تأکید بر ضرورت توجه به تأمین انرژی بخش تولید، به انرژی مدیا گفت: مدیریت ناترازی گاز نباید فقط به اولویت‌بندی میان مصرف‌کنندگان محدود شود، بلکه باید هم‌زمان راهکارهای کوتاه‌مدت برای عبور از زمستان و برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت برای اصلاح ساختار تأمین و مصرف انرژی در دستور کار قرار گیرد.
او با اشاره به شرایط دشوار واحدهای صنعتی گفت: بخش تولید در حال حاضر با چالش‌های متعددی همچون افزایش نرخ‌ها و دشواری تأمین مواد اولیه گرفته تا فشارهای ناشی از مالیات، بیمه و سایر هزینه‌های تحمیل‌شده به بنگاه‌ها روبه‌روست.
وی افزود: دولت نیز به دلیل محدودیت منابع و مشکلات درآمدی، بیش از گذشته به درآمدهای مالیاتی متکی شده است؛ بنابراین تحمیل محدودیت تازه در تأمین انرژی می‌تواند فشار مضاعفی بر صنایع وارد کند.
بختیار ادامه داد: اگر در فصل زمستان، به دلیل افزایش مصرف خانگی، گاز صنایع نیز با محدودیت جدی مواجه شود، شرایط رشد بخش صنعت بدتر خواهد شد.
این تحلیلگر بازار انرژی اضافه کرد: امروز بخشی از واحدهای صنعتی تعطیل یا نیمه‌تعطیل هستند و برخی نیز با ظرفیتی کمتر از توان واقعی خود فعالیت می‌کنند. علاوه بر بر این، تعدادی از واحدهای صنعتی در جریان جنگ آسیب دیده‌اند و هنوز نتوانسته‌اند به چرخه تولید بازگردند.
ملزم به تامین گاز خانگی و صنعتی هستیم
این نماینده پیشین مجلس با تأکید بر ضرورت لحاظ کردن نیاز صنایع در سیاست‌گذاری‌های حوزه گاز تصریح کرد: همان‌طور که تأمین گاز بخش خانگی و تجاری در اولویت قرار می‌گیرد، باید برای تأمین انرژی بخش صنعت نیز تدابیر مشخصی اندیشیده شود. این مسئله به ویژه اگر زمستان پیش‌رو با سرمای شدید همراه باشد و امکان مدیریت مناسب شبکه گاز فراهم نشود، محدودیت‌ها می‌تواند به تشدید مشکلات تولید منجر شود.
از نگاه بختیار، مسئله اصلی تنها عبور از یک دوره سرد سال نیست، بلکه باید از تکرار چرخه‌ای جلوگیری کرد که در آن با افزایش مصرف خانگی، نخستین فشارها متوجه واحدهای صنعتی می‌شود و بنگاه‌ها ناچارند هزینه ناکارآمدی در مدیریت عرضه و تقاضای انرژی را با کاهش تولید یا افزایش هزینه‌های خود تحمل کنند.
راهکاری مغفول برای جبران ناترازی گاز
بختیار توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را یکی از راهکارهای اساسی برای کاهش فشار بر شبکه گاز کشور دانست و تاکید کرد: تجربه مجلس دهم در حمایت از صنایع بر این قرار گرفت که پنج درصد از درآمد حاصل از برق برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در نظر گرفته شد تا منابع لازم برای حرکت این بخش فراهم شود و این اقدام نیز تا حدودی به تحرک این حوزه انجامید، اما در سال‌های بعد، اقدامات و تأمین منابع مورد نیاز برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر متناسب با ظرفیت‌های کشور ادامه پیدا نکرد.
او با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره ظرفیت‌های انرژی پاک در ایران خاطرنشان کرد: برآوردهای مطرح‌شده در مطالعات دوره مجلس دهم، از ظرفیت بالقوه حدود ۲۰۰ هزار مگاواتی انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور حکایت داشت که از این میزان، حدود ۱۵۵ هزار مگاوات به انرژی خورشیدی و ۴۰ هزار مگاوات به انرژی بادی اختصاص دارد. هرچند با وجود این ظرفیت، روند توسعه این منابع همچنان کند است و اقدامات پراکنده و محدود نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای آینده کشور باشد.
این نماینده سابق مجلس معتقد است: توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر باید با نگاهی راهبردی و در مقیاس بزرگ دنبال شود، چراکه تداوم وابستگی شبکه انرژی به گاز، در شرایط ناترازی، هم تأمین برق را با مشکل مواجه می‌کند و هم منابع گازی مورد نیاز سایر بخش‌ها، از جمله صنایع را تحت فشار قرار می‌دهد.
به گفته او، اگر بخشی از برق مورد نیاز کشور از منابع خورشیدی و بادی تأمین شود، امکان مدیریت بهتر مصرف گاز در نیروگاه‌ها نیز فراهم خواهد شد.
ایجاد هاب‌های بزرگ خورشیدی و بادی
بختیار با انتقاد از رویکردهای محدود در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر ادامه داد: برای ایجاد تحول در این حوزه، باید به سمت شکل‌گیری هاب‌های بزرگ خورشیدی و بادی حرکت کنیم.
وی توضیح داد: سرمایه‌گذاری در مقیاس پنج هزار یا ۱۰ هزار مگاوات، با ایجاد زیرساخت‌های لازم و فراهم‌کردن امکان تأمین خدمات و تجهیزات مورد نیاز می‌تواند زمینه حضور سرمایه‌گذاران بزرگ را فراهم کند.
او تأکید کرد: حل مشکلات انرژی کشور با اجرای پروژه‌های کوچک و پراکنده امکان‌پذیر نیست و برای دستیابی به ظرفیت‌های مورد نیاز، باید پروژه‌هایی با ابعاد بزرگ تعریف شود.
به اعتقاد بختیار، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) نیز باید نقش فعال‌تری در این زمینه ایفا کند و از رویکردی که توسعه این بخش را به اقدامات محدود و تدریجی واگذار می‌کند، فاصله بگیرد.
وی با اشاره به تجربه توسعه صنعت پتروشیمی در دوره مدیریت نعمت‌زاده در شرکت ملی صنایع پتروشیمی، این تجربه را قابل استفاده برای انرژی‌های تجدیدپذیر دانست و گفت: همان‌طور که در دوره‌ای با برنامه‌ریزی و ایجاد بسترهای لازم، جهشی در صنعت پتروشیمی شکل گرفت، در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر نیز باید هاب‌های تخصصی ایجاد شود تا سرمایه‌گذاری‌های بزرگ امکان تحقق پیدا کند.
به گفته بختیار، توسعه این منابع نه‌تنها به افزایش ظرفیت تولید برق کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه رشد صنایع و کشاورزی را نیز فراهم کند، مشروط بر آنکه سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک به‌صورت هدفمند و متناسب با نیازهای واقعی کشور انجام شود.
رایزنی فوری برای تأمین گاز مناطق شمالی
بختیار در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به مشکلات تأمین گاز در استان‌های شمالی کشور و افت فشار شبکه در این مناطق، بر ضرورت استفاده از ظرفیت همکاری‌های منطقه‌ای تأکید کرد.
او گفت: در شرایطی که استان‌های شمالی با محدودیت‌هایی در تأمین گاز مواجه‌اند، مذاکره با کشورهای حوزه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) و به‌ویژه ترکمنستان، باید جدی‌تر دنبال شود.
وی با بیان اینکه ایران در گذشته نیز از ظرفیت واردات گاز ترکمنستان استفاده کرده است، افزود: می‌توان تأمین بخشی از گاز مورد نیاز مناطق شمالی را از این مسیر بررسی کرد و در صورت فراهم‌بودن شرایط اقتصادی و قراردادی، بخشی از گاز دریافتی را نیز در چارچوب ترتیبات تجاری و صادراتی مورد استفاده قرار داد.
به اعتقاد این نماینده پیشین مجلس، چنین همکاری‌هایی می‌تواند علاوه بر کمک به تأمین گاز مناطق شمالی، از نظر اقتصادی نیز قابل بررسی باشد؛به‌ویژه اگر درآمدهای حاصل از ترانزیت یا صادرات، بخشی از هزینه‌های تأمین گاز را پوشش دهد.
او تأکید کرد: وزارت نفت و شرکت ملی گاز ایران باید مذاکرات با کشورهای منطقه را در اولویت قرار دهند و این موضوع را به زمان بروز بحران و افت شدید فشار شبکه موکول نکنند.
بختیار در عین حال هشدار داد که حتی در صورت محدودبودن صادرات گاز، مسئله تأمین پایدار گاز استان‌های شمالی همچنان پابرجاست و باید برای آن راهکار عملیاتی در نظر گرفته شود. از این رو، تنوع‌بخشی به مسیرهای تأمین گاز می‌تواند یکی از ابزارهای مدیریت ریسک در فصل سرد باشد.
ظرفیت واحدهای صنعتی برای تأمین انرژی خود
این نماینده پیشین مجلس در ادامه، استفاده از ظرفیت خود واحدهای صنعتی برای تأمین انرژی مورد نیازشان را از دیگر راهکارهای قابل بررسی دانست و با اشاره به تجربه توسعه نیروگاه‌های کوچک در شهرک‌های صنعتی گفت: در مقطعی، برخی واحدها برای تولید برق در مقیاس‌های کوچک - از جمله نیروگاه‌های یک مگاواتی - سرمایه‌گذاری کردند تا برق تولیدی را به شبکه یا مصرف‌کنندگان مستقر در شهرک‌های صنعتی عرضه کنند؛ اما تغییر برخی ضوابط، محدودیت اتصال به شبکه و مقرون به‌صرفه‌نبودن نرخ‌های خرید، مشکلاتی برای ادامه فعالیت این طرح‌ها ایجاد کرد.
او با اشاره به امکان استفاده از الگوهای مشابه در مدیریت انرژی صنایع افزود: می‌توان سازوکاری برای فعالیت شرکت‌هایی طراحی کرد تا خدمات تأمین انرژی را به‌صورت سیار در اختیار شهرک‌های صنعتی قرار دهند.
او تصریح کرد: در چنین مدلی، شرکت‌های دارای تجهیزات قابل‌انتقال می‌توانند با دریافت مجوزهای لازم، در نقاط مختلف کشور به واحدهایی که با کمبود انرژی مواجه‌اند، خدمات ارائه کنند.
بختیار معتقد است در صورت طراحی چارچوب‌های قانونی و نظارتی مناسب، نهادهای مسئول تنظیم‌گری در بخش انرژی می‌توانند زمینه فعالیت این شرکت‌ها را فراهم کنند تا صنایع برای تأمین انرژی مورد نیاز خود، صرفاً وابسته به شبکه سراسری نباشند.
به گفته او، چنین راهکاری می‌تواند بخشی از مشکلات شهرک‌های صنعتی را کاهش دهد؛ هرچند جایگزین ضرورت توسعه زیرساخت‌های اصلی تأمین انرژی نخواهد شد.
ضرورت به روزرسانی زیرساختها
بختیار در بخش دیگری از سخنان خود، تأمین تجهیزات مورد نیاز صنعت گاز را نیز ضروری دانست و با اشاره به محدودیت‌های ناشی از تحریمها گفت: تجهیزاتی مانند کمپرسورها و ژنراتورها برای استمرار فعالیت شبکه و تأسیسات گاز اهمیت دارند و شرکت ملی گاز باید اقدامات لازم برای تأمین این تجهیزات را با سرعت بیشتری دنبال کند.
او تأکید کرد: مدیریت بحران انرژی تنها به افزایش عرضه یا محدودکردن مصرف خلاصه نمی‌شود، بلکه آمادگی بخش‌های مختلف زنجیره گاز، از تأسیسات بالادستی و سرچاهی تا تجهیزات عملیاتی و آزمایشگاه‌ها، باید به‌طور مستمر مورد توجه قرار گیرد.
به اعتقاد او، لازم است زیرساختها برای مواجهه با شرایط متفاوت آماده باشند تا در زمان بروز محدودیت یا اختلال، امکان واکنش سریع و حفظ پایداری شبکه فراهم شود.
وی همچنین بر اهمیت استفاده از روش‌های شبیه‌سازی برای بررسی سناریوهای مختلف تأمین و مصرف گاز تأکید کرد.
از نگاه او، پیش‌بینی وضعیت شبکه در شرایط متفاوت و ارزیابی راهکارهای احتمالی پیش از وقوع بحران، می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر و کاهش آسیب‌پذیری بخش تولید کمک کند./
