واحدهای پتروشیمی که قربانی اول کسری گاز در سال های گذشته بودند، نگران تشدید ناترازی گاز در سال جاری هستند؛ ناترازی گازی که به گفته برخی از کارشناسان انرژی ممکن است در روزهای پیک مصرف حتی به بیش از ۴۰۰ میلیون مترمکعب برسد.
البته مسعود پزشکیان در ۳۰ اردیبهشت امسال وعده داده که دولت تأمین گاز و برق صنایع راهبردی و صادراتمحور را با جدیت دنبال خواهد کرد و اجازه نخواهد داد چرخه تولید در صنعت پتروشیمی دچار وقفه شود. از طرفی وزیر صمت نیز در ۸ مرداد امسال از اختصاص ۱۱۵ تا ۱۲۰ میلیون مترمکعب گاز به بخش صنعت خبر داده است.
اما فعالان این صنعت خیلی تجربه خوبی از این وعده و وعیدها ندارند.
حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی در این باره به انرژی مدیا می گوید: "تامین گاز بخش خانگی خط قرمز دولت است و به همین دلیل اولین جایی که دولت در روزهای پیک مصرف به سراغ آن می رود، همین صنعت است؛ حال آنکه این صنعت نقش مهمی در تأمین ارز، اشتغال و پایداری اقتصاد کشور دارد.
حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی
ناترازی گاز امسال چقدر خواهد بود؟
عددهای مختلفی برای ناترازی گاز در سال جاری اعلام شده است. محمد جعفرقائمپناه، معاون پزشکیان در ۲۹ تیر امسال اعلام کرده که در زمستان با حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون مترمکعب کسری گاز در روز مواجه خواهیم بود.
او گفته که در حملات اخیر دشمن ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز را از دست داده ایم که البته چند ماه دیگر ۱۰۰ میلیون مترمکعب آن به مدار باز می گردد.
اما گفته های مدیرعامل شرکت ملی گاز، شرایط نگران کننده تری را در این حوزه نشان می دهد.
سعید توکلی در ۱۲ خرداد امسال اعلام کرد «در برخی روزهای سال گذشته کسری گاز به ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز میرسید.»
باید توجه داشت که در آن روزها نه خبری از جنگ بود و نه خبری از آسیب پالایشگاه های گازی عسلویه. حالا اما شرایط بسیار سخت تر شده است.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز
تقاضای گازی پتروشیمی ها امسال کمتر می شود؟
با فرض بازگشت ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت از دست رفته در جنگ تا پیک مصرف، چیزی حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب به مقدار ناترازی در سال گذشته افزوده خواهد شد. به عبارت دیگر مقدار ناترازی امسال بین ۳۸۰ تا ۴۳۰ میلیون مترمکعب خواهد بود. برای درک بهتر از بزرگی این عدد باید بدانیم که مقدار گاز تزریقی به شبکه سراسری چیزی حدود ۸۶۰ میلیون مترمکعب است.
در این باره علیرضا علی اکبری، کارشناس صنعت پتروشیمی به انرژی مدیا می گوید: "بخشی از ظرفیت تولید واحدهای پتروشیمی را از دست داده ایم. هم اکنون بسیاری از واحدها در ماهشهر و عسلویه به دلیل نبود یوتیلیتی قادر نیستند که از تمام ظرفیت خود در تولید استفاده کنند."
او با اشاره به اینکه ۷۵ درصد ظرفیت ۱۰۰ میلیون تنی پتروشیمی کشور در ماهشهر و عسلویه قرار دارد، ادامه می دهد: "هم اکنون چیزی حدود ۳۰ درصد از ظرفیت از دست رفته در این دو قطب اصلی به مدار بازگشته و مشغول تولید است. پیش بینی می شود که امسال این عدد به ۵۰ تا ۶۰ درصد برسد، اما بازهم بخشی از این ظرفیت آسیب دیده در سال جاری وارد مدار نمی شود و همین مساله ممکن است تقاضای گاز در مجتمع های پتروشیمی را کاهش دهد."
بازگشت ظرفیت از دست رفته؛ شاید وقتی دگر
آنطور که اعلام شده، به دنبال حملات دشمن، کشور چیزی حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز خود را از دست داده است. البته مسئولان دولتی وعده کرده اند تا قبل از زمان پیک، ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت را به مدار تولید بازگردانند، اما برای ۱۳۰ میلیون مترمکعب باقی مانده، زمانی اعلام نشده است.
مرتضی بهروزی فر، کارشناس انرژی در این باره می گوید: "بازگشت کامل ظرفیت از دست رفته در کوتاه مدت ممکن نیست؛ چرا که نه به منابع مالی مورد نیاز دسترسی داشته و نه تکنولوژی آن را در اختیار داریم."
او در تکمیل صحبت های خود گفت: "کشور قطر که محدودیت در منابع مالی نداشته و دچار تحریم ها نیست، اعلام کرده برای اینکه ظرفیت تولید گاز و ال ان جی آن به مقدار قبل از جنگ بازگردد، دست کم به دو سال زمان نیاز دارد؛ بنابراین با توجه به مشکلاتی که ما با آن مواجه هستیم، بازیابی کامل ظرفیت از دست رفته خیلی بیشتر از اینها زمان خواهد برد."
سهم ۱۲ میلیارد دلاری پتروشیمی ها از صادرات
با وجود سهم اندک پتروشیمی ها در مصرف گاز، بیشترین درآمد ارزی کشور مربوط به این بخش است. حسینی می گوید مجموع صادرات محصولات پتروشیمی، فرآورده های نفتی و شیمیایی در سال گذشته حدود ۲۳ میلیارد دلار بوده که حدود ۱۲ میلیارد دلار آن مربوط به پتروشیمی ها می شود.
اینها در حالی است که مجموع صادرات غیر نفتی کشور در سال گذشته چیزی حدود ۵۲ میلیارد دلار بوده است.
صادرات محصولات پتروشیمی روی مدار کاهش
گفته می شود که اوره و متانول بیشترین آسیب را از قطعی های گاز متحمل می شوند. مجتمع های تولیدی این محصولات با اینکه تا پیش از جنگ شرایط بهتری از نظر تامین گاز داشتند، اما عملکرد چندان قابل دفاعی را در حوزه صادرات از خود نشان نداده اند. آخرین آمار منتشر شده از سوی گمرک مربوط به ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ است. آمارها می گوید که صادرات متانول از ۸.۶ میلیون تن در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۳ به حدود ۹.۳ میلیون تن در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ رسیده است. باید توجه داشت که مقدار صادرات این محصول در حالی رشد ۸.۳ درصدی از نظر وزنی داشته که ارزش صادرات آن نزولی بوده است. درآمد حاصل از فروش متانول تا پایان دی سال گذشته ۱۳.۵ همت یا به عبارت دیگر حدود ۱.۸۸ میلیارد دلار بوده است؛ حال آنکه این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ معادل ۱.۹۷ میلیارد دلار بوده که از افت حدود ۴.۵ درصدی حکایت می کند.
اوره دیگر محصول پتروشیمی است که به اذعان بسیاری از کارشناسان، ارزش افزوده پایینی را در صنعت پتروشیمی به خود اختصاص داده است. صادرات این محصول هم از ۴.۷۵ میلیون تن در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۳ به حدود ۴.۲ میلیون تن رسیده که نشان دهنده افت حدود ۱۰.۵ درصدی از نظر وزنی است. البته به دلیل رشد قیمت این محصول در بازارهای جهانی، ارزش دلاری آن حدود ۱۱ درصد بهبود یافته و از ۱.۴ میلیارد دلار به ۱.۵۶ میلیارد دلار افزایش یافته است.
صادرات پلیمر هم از ۲.۷ میلیون تن به ۲.۵ میلیون تن و ارزش آن نیز از ۲.۷ میلیارد دلار به ۲.۲ میلیارد دلار رسیده است. در واقع این محصولات نیز از نظر وزنی ۸.۱ درصد و از نظر ارزشی ۱۸.۲ درصد افت داشته اند. آروماتیک ها هم از نظر ارزشی و وزنی حدود ۱۰ درصد افت را تجربه کرده اند. در سایر فرآورده های پتروشیمی نیز مقدار صادرات حدود یک درصد و ارزش آنها حدود ۱۸ درصد کاهش یافته است.
آمار صادرات فرآورده های نفتی
به گفته علی اکبری، امسال در دوره ای صادرات پتروشیمی ممنوع و در دوره ای هم تولید متوقف بود؛ حالا هم که تامین خوراک پتروشیمی با اما و اگر مواجه شده است. بدون شک امسال مقدار تولید و صادرات محصولات پتروشیمی نسبت به سال ۱۴۰۴ بسیار کمتر خواهد بود که این مساله می تواند یک زنگ خطر جدی برای صادرات، بازار ارز، اشتغال و رشد اقتصادی باشد.
از اورهال مجتمع های پتروشیمی در پیک مصرف تا استفاده از سوخت دوم در نیروگاه ها
صنعت پتروشیمی ایران روزانه بهطور متوسط ۷۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مصرف میکند که معادل ۹ درصد از کل مصرف گاز طبیعی کشور است. البته این رقم در پنج ماهه پایانی سال بسیار کمتر است. از این میزان، ۶۰ درصد برای تامین انرژی مورد نیاز مجتمعهای پتروشیمی بهکار میرود، درحالیکه ۴۰ درصد دیگر به عنوان خوراک اولیه برای تولید محصولات پتروشیمی استفاده میشود.
با وجود وابستگی شدید صنایع پتروشیمی به گاز اما هنوز هیچ برنامه مشخصی برای تامین گاز واحدهای پتروشیمی در زمستان پیش رو اعلام نشده است. حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی می گوید "از آنجایی که تامین گاز بخش خانگی در اولویت برنامه دولت ها است، باید مصرف گاز در نیروگاه ها را کاهش دهیم و از سوخت های جایگزین همچون مازوت و گازوییل استفاده کنیم و از طرفی تنها نیروگاه های با بهره وری بالا را در مدار نگه داریم."
او با بیان اینکه گذر از این زمستان سخت بدون همراهی مردم و مدیریت مصرف توسط آنها امکان پذیر نیست، ادامه می دهد: "واحدهای پتروشیمی ناچاراً باید اورهال (تعمیر و نگهداری) مجتمع های خود را به ایام پیک مصرف موکول کنند."
شرکت گاز می گوید که ۷۵ تا ۸۰ درصد از سبد انرژی کشور از جمله گاز، در روزهای سرد سال در بخشهای خانگی و تجاری مصرف میشود. بدون شک در این دو بخش ظرفیت بالایی برای مدیریت بهینه مصرف وجود دارد که به نظر می رسد سیاست گذاری های مناسب می تواند آنها را اجرایی کرده و اینگونه کمی از شدت فشارها به ارزآورترین صنعت کشور کاست.
