به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، کارشناسان غفلت از اهمیت این مسئله از سوی نهادهای مسئول را باوجود هشدارهای اعلام شده جبران ناپذیر می دانند و تاکید می کنند که پرداختن در دقایق ۹۰ در این باره باعث لطمات بسیاری در استانهای مختلف خواهد شد.
وقوع بارشهای رگباری شدید و جاری شدن سیلاب در منطقه عظیمیه کرج (البرز) که خسارت‌های مالی به خودروها، اموال شهروندان و آسیب‌های جسمی را به همراه داشت، بار دیگر موضوع آمادگی زیرساخت‌های کشور در مواجهه با مخاطرات جوی را در کانون توجه قرار داد.
این حادثه در شرایطی به وقوع پیوست که قبلاً از سوی نهادهای متولی از جمله وزارت نیرو بر انجام اقدامات پیشگیرانه، لایروبی مسیرها و ارتقای آمادگی‌ها تأکید شده بود. با این وجود، حادثه اخیر نشان می‌دهد که سطح تاب‌آوری و آمادگی کالبدی شهرها در مواجهه با پدیده‌های اقلیمی همچنان نیازمند بازنگری و ارتقا به سطوح استاندارد است.
تداوم بارشهای سیل آسا تا آذرماه
بهلول علیجانی، کارشناس هواشناسی با اشاره به وضعیت اقلیمی سال جاری گفت: امسال سال ال‌نینو است و شرایط ناشی از این پدیده به تدریج تقویت خواهد شد.
به گفته او، بارش‌هایی که در روزهای اخیر در برخی نقاط کشور رخ داده، اتفاقی مقطعی و محدود به یک سامانه خاص نیست و می‌توان انتظار داشت که این روند تا پایان آذرماه و حتی در ماه‌های پس از آن نیز ادامه داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه امکان افزایش بارش‌ها با گذشت زمان وجود دارد، افزود: همین مسئله ضرورت آمادگی دستگاه‌های مختلف را دوچندان می‌کند.
از نگاه این کارشناس هواشناسی، موضوع فقط پیش‌بینی بارندگی نیست، بلکه باید از قبل برای پیامدهای حاصل از بارش‌ها نیز برنامه‌ریزی شود؛ چرا که در صورت فراهم نبودن مسیرهای مناسب برای عبور و هدایت آب، حتی بارش‌هایی که به خودی خود غیرعادی نیستند نیز می‌توانند به آب‌گرفتگی و ایجاد خسارت منجر شوند.
خسارت فقط به میزان بارندگی مربوط نیست
علیجانی در پاسخ به چرایی وقوع خسارت در مناطقی مانند عظیمیه در استان کرج گفت: نمی‌توان هر خسارتی را صرفاً به حجم بارندگی نسبت داد، زیرا نحوه مواجهه زمین و زیرساخت‌های شهری با آب باران نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری بحران دارد.
وی توضیح داد: زمانی که باران می‌بارد، آب حاصل از آن باید از مسیرهای مشخص و مناسب هدایت شود. اگر این مسیرها مسدود باشند یا امکان انتقال روان‌آب وجود نداشته باشد، آب در معابر و نقاط مختلف جمع می‌شود و در نهایت خسارت ایجاد می‌کند.
او افزود: بنابراین، مسئله فقط این نیست که چه میزان باران می‌بارد، بلکه باید دید زمین، خیابانها، جداول، مسیل‌ها و کانال‌های انتقال آب تا چه اندازه برای دریافت و هدایت این حجم از آب آمادگی دارند.
این کارشناس با اشاره به نمونه‌های سال‌های گذشته، از جمله سیل شیراز در سال ۱۳۹۸ و حوادث سال ۱۴۰۱، یادآور شد: در این موارد نیز عوامل مرتبط با زیرساخت‌ها و موانع موجود در مسیر آب نقش مهمی در ایجاد بحران داشتند.
از نظر او، تجربه این حوادث نشان می‌دهد که برای کاهش خسارت‌های ناشی از بارش، صرفاً نمی‌توان بر میزان بارندگی تمرکز کرد و باید وضعیت مسیرهای عبور آب و زیرساخت‌های موجود روی زمین نیز مورد توجه قرار گیرد.
فقط لایروبی کافی نیست
علیجانی در واکنش به اقدامات اعلام‌شده از سوی وزارت نیرو درباره لایروبی و آماده‌سازی مسیرهای انتقال آب، لایروبی را یکی از اقدامات ضروری دانست، اما تاکید کرد که این اقدامات نباید تنها به خارج از محدوده شهرها محدود شود.
علیجانی خاطرنشان کرد: داخل بافت شهری نیز باید وضعیت شیب خیابانها، معابر، جداول کناری و مسیرهایی که آب باران از طریق آنها هدایت می‌شود، بررسی و اصلاح شود؛ چراکه اگر آب باران نتواند در داخل شهر به مسیر مناسب منتقل شود، حتی در صورت انجام لایروبی در نهرها و کانال‌های خارج از شهر، همچنان امکان ایجاد آب‌گرفتگی و خسارت وجود خواهد داشت.
وی افزود: معابر و مسیرهای هدایت آب در داخل شهرها باید به شکل کامل پاکسازی شوند و جداول کناری خیابانها، کانال‌ها و سایر مسیرهای انتقال روان‌آب باز باشند تا آب بتواند بدون مانع حرکت کند.
او بر این باور است که در خارج از شهرها نیز لایروبی نهرها، کانال‌ها و شبکه‌های زهکشی اهمیت دارد و باید با جدیت دنبال شود تا روان‌آب‌های ناشی از بارندگی به شکل مناسبی مدیریت شوند.
علیجانی معتقد است مجموعه این اقدامات در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند؛ چرا که آب باران در نهایت باید از نقطه‌ای که وارد سطح زمین می‌شود، به مسیر مشخصی منتقل شود. هر مانعی در این مسیر می‌تواند باعث تجمع آب و افزایش احتمال خسارت شود.
تاثیر ال‌نینو بر کدام استانها بیشتر خواهد بود؟
این کارشناس هواشناسی در پاسخ به این پرسش که کدام مناطق کشور بیشتر تحت تأثیر سامانه‌های مرتبط با ال‌نینو قرار می‌گیرند؟ گفت: ال‌نینو موجب جابه‌جایی کمربندهای فشاری می‌شود و همین مسئله می‌تواند مسیر حرکت سامانه‌های بارشی را تغییر دهد.
علیجانی یادآور شد: در شرایط معمول، بخشی از سامانه‌های بارشی از مسیر شمال کشور عبور می‌کنند و وارد فضای سرزمینی ایران نمی‌شوند، اما با تغییر شرایط جوی و جابه‌جایی کمربندهای فشاری، این سامانه‌ها می‌توانند وارد ایران شوند و بارش بیشتری را به همراه داشته باشند.
وی با اشاره به شرایط مناطق شمالی کشور اظهار کرد: این وضعیت می‌تواند زمینه‌ساز بارشهای بیشتر در این مناطق شود. در عین حال، موضوع تنها به شمال کشور محدود نمی‌شود و به دلیل وجود رطوبت فراوان و نفوذ بادهای غربی، مناطق جنوبی نیز می‌توانند از شرایط حاصل از این پدیده تأثیر بگیرند.
علیجانی ادامه داد: نمی‌توان اثر ال‌نینو را تنها به یک منطقه خاص از کشور محدود دانست و در مجموع کل کشور می‌تواند تحت تأثیر شرایط ناشی از این پدیده قرار گیرد. البته میزان و شکل تأثیرگذاری در مناطق مختلف یکسان نیست و شرایط جغرافیایی و وضعیت محلی هر منطقه نیز در نحوه بروز بارش و پیامدهای آن نقش دارد.
ارزیابی وضعیت پایتخت
علیجانی درباره وضعیت پایتخت نیز گفت: تهران به طور قطع تحت تأثیر این سامانه‌ها قرار خواهد گرفت و احتمال وقوع بارشهای بیشتر در این شهر وجود دارد. از نظر او، صرف پیش‌بینی افزایش بارش برای ارزیابی میزان خسارت کافی نیست و باید وضعیت زیرساخت‌های هر شهر و نحوه هدایت آب در آن نیز مورد بررسی قرار گیرد.
وی تأکید کرد: بدون ارزیابی جزئی و جداگانه شهرها نمی‌توان درباره میزان آسیب‌پذیری هر منطقه اظهارنظر دقیقی کرد، اما یک قاعده کلی وجود دارد و آن اینکه هر منطقه‌ای که زیرساخت مناسب برای عبور و هدایت آب نداشته باشد، در زمان بارندگی با مشکل مواجه خواهد شد.
بارشهای همرفتی؛ پیش‌بینی دقیق دشوار است
این استاد هواشناسی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ماهیت بارشهای رگباری اخیر گفت: این بارش‌ها از نوع بارشهای همرفتی هستند؛ پدیده‌ای که پیش‌بینی دقیق مکانی و زمانی آن با دشواری همراه است.
او اضافه کرد: در مورد چنین بارش‌هایی نمی‌توان همیشه انتظار داشت که چندین روز قبل، محل دقیق وقوع بارش و میزان آن با قطعیت مشخص شود.
به گفته وی، پیش‌بینی دقیق این نوع پدیده‌ها ممکن است تنها چند ساعت یا حداکثر حدود یک روز پیش از وقوع امکان‌پذیرتر شود و حتی در این فاصله نیز با عدم قطعیت‌هایی همراه است.
او خاطرنشان کرد: سازمان هواشناسی نیز پدیده‌های جوی را بر اساس احتمالات پیش‌بینی و اعلام می‌کند و به همین دلیل، مدیریت شهری و سایر دستگاه‌های مسئول نباید آمادگی خود را فقط به زمان صدور هشدار موکول کنند.
علیجانی تأکید کرد: مسئولان و مدیران شهری و برون‌شهری باید همواره از قبل برای مواجهه با بارش‌ها آماده باشند؛ چراکه هدف از این آمادگی تنها جلوگیری از وقوع حوادث و کاهش خسارت‌ها نیست، بلکه باید تلاش شود منابع آب حاصل از بارندگی نیز به شکل مناسبی مدیریت شود و این آب، به جای آنکه بر اثر نبود مسیرهای مناسب هدایت آب یا ایجاد موانع هدر برود، تا حد امکان مدیریت شود و مورد استفاده قرار گیرد./
