به گزارش آژانس رسانه ای انرژی (آریا اکوپرس) ، ابرها شاید در جغرافیای دیگری باریدهاند، اما این پایتخت است که با جمعیتی فزاینده، تراکم بیضابطه سازهها و اشتهای سیریناپذیر در توسعه شهری، هر روز فرسنگها از امنیت آبی فاصله میگیرد. در این راستا، خطای محاسباتی جامعه و افکار عمومی در تعمیم بارشهای فصلی به رفع تنش آبی، رفتارهای مصرفی را بهسمت اسراف و بیمبالاتی سوق داده، در حالی که آمارها و ارقام رسمی پرده از واقعیتی تلخ و هشداردهنده برمیدارند.
سدهای تهران به روایت آمار
بررسی دقیق وضعیت ذخایر سدهای پنجگانه تهران نشان میدهد که هرچند طبق دادههای مدیریت منابع آب، میزان بارشها در سالهای آبی اخیر نسبت به شرایط بحرانی سالهای گذشته اندکی نرمالتر بوده، اما متوسط پرشدگی سدهای پایتخت تنها حدود ۵۸ درصد است و این سازهها همچنان بیش از ۲۵ درصد کسری ذخیره نسبت به شرایط معمول و تراز ایمن دارند.
بحران کمآبی، ساختاریتر و عمیقتر از آن است که با چند موج بارندگی نقطهای برطرف شود. آخرین آمارهای موجود حاکی از آن است که در میان منابع آبی شرق و شمال شرق تهران، فاجعهبارترین وضعیت به سد لار اختصاص دارد؛ سدی که با وجود برخورداری از حجم ذخیرهای معادل ۷۱ میلیون مترمکعب، تنها هفت درصد از ظرفیت مخزن آن پر شده است. هرچند این رقم رشد ۳۳ درصدی را نسبت به سال قبل نشان میدهد، اما خالی ماندن ۹۳ درصد از گنجایش سد، عملاً کارایی آن را در شبکه توزیع پایدار به حداقل رسانده است.
وضعیت سد ماملو نیز دستکمی از لار ندارد؛ این مخزن استراتژیک با ۳۵ میلیون مترمکعب ذخیره، فقط ۱۴ درصد پرشدگی دارد. نکته نگرانکننده آنکه ذخایر ماملو نسبت به سال پیشین کاهشی معادل ۵۷ درصد را تجربه کرده که زنگ خطری جدی برای تأمین آب شرب بخشهای گستردهای از جنوب و جنوب شرق تهران است.
در حوزه آبریز لتیان نیز اگرچه موجودی مخزن به ۴۹ میلیون مترمکعب رسیده و درصد پرشدگی ۶۵ درصدی ثبت شده، اما افت ۳۸ درصدی حجم آب نسبت به سال گذشته نشان میدهد که پایداری منابع در این حوضه با چالشهای اقلیمی و فشار تقاضا روبهروست.
در غرب پایتخت، سد امیرکبیر ظاهراً بهترین وضعیت آماری را دارد؛ این سد با ۱۶۳ میلیون مترمکعب موجودی به پرشدگی ۹۱ درصدی رسیده و رشدی معادل ۱۹۸ درصد نسبت به سال گذشته را ثبت کرده است. با این حال، سد طالقان با ۲۲۶ میلیون مترمکعب ذخیره و ۵۴ درصد پرشدگی، افت هشت درصدی را نسبت به سال قبل تجربه میکند. سهم عمده آب طالقان و امیرکبیر باید بار سنگین جبران کسری سدهای شرقی را به دوش بکشد که انتقال این حجم آب خود با چالشهای فنی و محدودیتهای شدید خطوط انتقال مواجه است. مجموعه این دادهها اثبات میکند که تهران در تله توهم آبی گرفتار شده است.
مادامی که تمرکززدایی جمعیتی، بازنگری بنیادین در الگوی مصرف شرب و بهداشتی، مهار ساختوسازهای لگامگسیخته و تفکیک انشعابات پرمصرف از شبکه استاندارد در دستور کار قرار نگیرد، بارشهای پراکنده تنها مسکنی موقت خواهند بود. سایه شوم فرونشست زمین و جیرهبندی خاموش بیش از هر زمان دیگری آینده پایتخت را نشانه رفته است.
خوش بینی کاذب از بارشها
رمضانعلی سنگدوینی، نماینده مجلس، در گفت وگو با خبرنگار ما در تحلیل وضعیت منابع آبی کشور با تاکید بر اینکه امسال شرایط ذخایر سدهای کشور نسبت به سال گذشته بهبود یافته است، اظهار کرد: با وجود شرایط بارشی نسبتاً بهتر نسبت به سال قبل، اما نباید دچار خوشبینی کاذب شد؛ چرا که وضعیت تأمین آب شرب همچنان از شرایط ایدهآل فاصله دارد.
او گفت: سال گذشته کشور بهویژه در تهران با بحران شدید خشکسالی مواجه بود؛ بهگونهای که مسئولان ناچار شدند برای تأمین نیاز مردم، آب را از سد طالقان به تهران منتقل کنند. البته امسال با وضعیت بهتری مواجه هستیم، اما همچنان با واقعیتهای تلخی در زمینه تأمین پایدار آب شرب روبهرو هستیم که نیازمند توجه ویژه است.
سنگدوینی ادامه داد: یکی از مهمترین مسائلی که باید در رأس دستور کار نهادهای تصمیمگیر قرار گیرد، موضوع «عدالت در مصرف» است.
به اعتقاد این عضو مجلس، کسانی که از امکانات رفاهی بالایی برخوردارند و زندگی لاکچری دارند، به بهترین شکل ممکن از منابع ملی استفاده میکنند و در این میان، وزارت نیرو باید با نگاهی دقیقتر به این دهکهای پرمصرف، برنامههای بازدارنده و نظارتی خود را اجرایی کند.
این نماینده مجلس در ادامه با اشاره به اینکه آب تصفیهشدهای که با هزینههای سنگین استحصال آماده میشود، نباید برای هر منظوری استفاده شود، ادامه داد: متأسفانه در کشور ما عملاً آب شرب برای تمامی امور، از شستوشوهای خانگی تا آبیاری فضای سبز استفاده میشود.
او گفت که این رویه بههیچوجه با استانداردهای جهانی مدیریت منابع همخوانی ندارد.
هدررفت آب شیرین در برخی مراکز تفریحی
سنگدوینی افزود: در بسیاری از کشورها، آب شرب از آب بهداشتی تفکیک شده است اما ما هنوز در ابتدای راه هستیم. گاهی مشاهده میشود در برخی مراکز تفریحی تهران، بهویژه مناطقی مانند فرحزاد، و همچنین در هتلها و مراکز گردشگری، آب شرب بهصورت بیرویه و اسرافگونه مصرف میشود.
این نماینده مجلس با ابراز تاسف از این وضعیت گفت: این مراکز در حالی به اسراف در مصرف آب مشغول هستند که مردم با بحران کمآبی دستبهگریبان هستند. این نوع مصرف غیرمسئولانه، فشار مضاعفی را بر منابع آب سطحی و بهویژه آبهای زیرزمینی وارد میکند و در نهایت، عامل اصلی بسیاری از مشکلات از جمله فرونشست زمینها و تشدید بحران خشکسالی است.
او در ادامه اضافه کرد: با چنین افرادی، مجموعهها و هتلهایی که خارج از نصاب مجاز، آب شرب را هدر میدهند، باید بهصورت جدی برخورد شود. اگر این افراد یا مجموعهها بیش از حد الگوی تعیینشده مصرف کنند، باید راهکارهای قانونی نظیر قطع انشعاب آب برای آنها در نظر گرفته شود.
وی اضافه کرد: فرهنگسازی باید از همین مراکز آغاز شود، چرا که تصور عمومی مبنی بر اینکه آب مال خودمان است یا چون هزینه خدمات را پرداخت کردهایم، مجاز به هدر دادن آن هستیم، یک تفکر خطرناک و ویرانگر است. باید این فرهنگ غلط اصلاح شود و نظارتها بر اماکن تجاری و اقامتی به قدری سختگیرانه باشد که هدررفت آب در این مراکز به حداقل برسد. قطعاً این موضوع شامل تمامی بخشها میشود؛ نباید اجازه داد که آب شربِ تصفیهشده، قربانیِ مصارف غیرضروری در مراکز تفریحی و تجاری شود.
هدررفت آب در بخش کشاورزی
این نماینده مجلس با اشاره به تقسیمبندی مصرف در کشور گفت: آب شرب شاید تنها بین ۵ تا ۱۰ درصد کل آب مصرفی کشور را شامل شود، اما سهم بخش کشاورزی، بسیار بیشتر و حدود ۹۰ درصد است.
ما در بخش کشاورزی با یک فاجعه مدیریتی روبهرو هستیم و هنوز به شیوه سنتی و غرقابی کشاورزی میکنیم.
او گفت: وقتی آب از سد یا چاه استحصال میشود و بدون استفاده از شیوههای نوین آبیاری نظیر قطرهای، هدر میرود، نتیجهای جز کاهش شدید منابع نخواهیم داشت. باید نگاه کلان به مدیریت آب داشت و ضمن اصلاح الگوی مصرف شرب، بخش کشاورزی را نیز با تکنولوژیهای جدید آبیاری تجهیز کرد. البته اقداماتی که اخیراً در برخی شهرها توسط وزارت نیرو برای ایجاد شبکه فاضلاب و تصفیه آن برای استفاده در بخش صنعت صورت گرفته، اقدام بسیار ارزشمندی است؛ چراکه این چرخش آب، به حفظ منابع کمک میکند و الگوی مناسبی است که باید توسعه یابد.
ضرورت اخلاق مداری در مصرف آب
او در ادامه افزود: صرفهجویی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت اخلاقی و ملی است که در تمامی حوزهها اعم از آب، برق و گاز، کسانی که الگوی مصرف را رعایت نمیکنند و بهاصطلاح پرمصرف هستند، باید هزینههای واقعی و اقتصادی آن را بپردازند. نباید یارانه انرژی و آب برای کسانی که بیشترین مصرف را دارند، به شکل کنونی باقی بماند. باید تعرفهها بهگونهای باشد که مصرف بیرویه، هزینهای سنگین برای فرد یا واحد تجاری داشته باشد. در این زمینه، باید فرهنگسازی در سطح کلان جامعه ترویج شود و از افرادی که صرفهجویی را در زندگی شخصی و کاری خود نهادینه کردهاند، الگوبرداری شود.
این نماینده مجلس با اشاره به اینکه بزرگان و انسانهای خردمند همیشه در مصرف منابع محتاط بودهاند، تأکید کرد که مسئولیت اجتماعی ایجاب میکند همه ما در برابر هر قطره آبی که مصرف میکنیم، پاسخگو باشیم.
ضرورت تفکیک آب شُرب از غیرشُرب
سنگدوینی همچنین خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم از بحران خشکسالی عبور کنیم، باید شبکه آب شرب را از سایر مصارف جدا کنیم. استفاده از آب بطریهای معدنی در برخی کشورها برای شرب، نمونهای از جداسازی است که البته ما هنوز به آن مرحله نرسیدهایم اما باید برنامهریزیهای زیرساختی برای آن انجام شود.
این نماینده مجلس اضافه کرد: مجلس آماده است تا با تدوین قوانین سختگیرانه برای مقابله با اسراف در مراکز تفریحی و هتلها و همچنین حمایت از طرحهای آبیاری نوین در کشاورزی، وزارت نیرو را در مسیر مدیریت درست آب یاری کند؛ چراکه پایان دادن به دوران اسراف، مطالبه جدی مردم از مسئولان است و ما نباید اجازه دهیم منابع آیندگان به دلیل بیتدبیری و اسراف عدهای محدود، به نابودی کشیده شود.
او در نهایت تأکید کرد که نظارت، قانونمداری و ارتقای فرهنگ مصرف، مثلثی است که میتواند کشور را از بحران آب نجات دهد./
