به گزارش انرژی مدیا، بررسی روند تحولات این بازار نشان می‌دهد که زنجیره ارزش پلیمرها—به‌ویژه محصولات استراتژیکی همچون رزین PVC و پلی‌اتیلن‌ها—از یک‌سو با نوسانات شدید قیمتی و از سوی دیگر با بحران عمیق کمبود عرضه در بورس کالا دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ وضعیتی که بقای صنایع پایین‌دستی را به مخاطره انداخته است.
مقایسه روند قیمت و عرضه‌ها؛ یک سال پر نوسان و صعود
نگاهی به روند یک سال گذشته بازار محصولات پلیمری حکایت از جابه‌جایی رکوردها و تشدید فشار بر واحدهای تولیدی دارد. در حالی که بازار در دوره‌هایی با تعادل نسبی یا حتی رکود تقاضا در برخی گریدها مواجه بوده، اما مقایسه‌های مقطعی (مانند بازه زمانی اواخر مرداد تا ابتدای شهریور ۱۴۰۵) گویای موج جدیدی از گرانی است.
بررسی قیمت‌های پایه نشان می‌دهد که گریدهای تزریقی در صدر رشد قیمت‌ها قرار گرفته‌اند. به طور نمونه، پلی‌اتیلن سنگین تزریقی تنها طی یک هفته جهش چشمگیر ۹.۵ درصدی را ثبت کرد. در همین بازه، گریدهای دیگری نظیر پلی‌اتیلن سنگین دورانی، PVC مدل E6834 و انواع PET رشد قیمتی بیش از ۵ درصد را تجربه کردند.
وضعیت رزین PVC به مراتب بحرانی‌تر است. انجمن تولیدکنندگان لوله و اتصالات PVC در گزارشی هشدارآمیز اعلام کرد که عرضه PVC در ۵ ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با کاهش ۷۵ درصدی مواجه شده است. این افت شدید عرضه، فاصله قیمتی معناداری میان رزین PVC ایران و بازارهای جهانی (همچون چین) ایجاد کرده و رقابت شدیدی را برای تصاحب همین مقدار اندک در بورس کالا رقم زده است.
ریشه‌یابی بحران؛ چرا زنجیره تولید لنگ می‌زند؟
حال سوالی که مطرح می شود این است که چرا بازاری که باید تأمین‌کننده پایدار صنایع داخلی باشد، امروز به کانون بحران تبدیل شده است؟ ریشه‌های این وضعیت را باید در چند عامل ساختاری و مقطعی جست وجو کرد:
الف) چالش ناترازی انرژی و قطعی برق: زنجیره تولید پتروشیمی به‌شدت وابسته به تأمین پایدار برق و گاز است. در ماه‌های اخیر، خروج اضطراری و طولانی‌مدت غول‌های تولیدکننده PVC یعنی پتروشیمی‌های اروند و غدیر از مدار تولید به دلیل قطعی‌های مکرر برق، ضربه مهلکی به عرضه وارد کرد. پتروشیمی اروند پیش‌تر سابقه هفته‌ها توقف متوالی را داشت و غدیر نیز در پایش‌های هفتگی بورس کالا حضور خود را از دست داده است.
ب) وابستگی زنجیره‌ای (تولید کلر و پی‌وی‌سی): ساختار صنعت پتروشیمی به گونه‌ای است که اختلال در یک حلقه، کل زنجیره را فلج می‌کند. به عنوان مثال، وابستگی شدید پتروشیمی غدیر به تأمین کلر از سوی پتروشیمی اروند به این معناست که هرگونه چالش در اروند، بلافاصله تولید غدیر را نیز متوقف می‌کند.
ج) دوگانگی و عدم تعادل در بازار: نکته مهم این است که بحران قیمت و عرضه، یکدست نیست. در حالی که برخی گریدها (مانند پلی‌اتیلن سنگین تزریقی) به دلیل محدودیت شدید عرضه با هجوم تقاضا و رشد قیمت مواجه اند، برخی دیگر از گریدهای پلی‌پروپیلن و پلی‌اتیلن روند آرامی داشته یا حتی کاهشی بوده‌اند؛ موضوعی که نشانگر ناکارآمدی در توزیع متوازن مواد اولیه و عدم تناسب میان ظرفیت تولید مجتمع‌ها و نیاز واقعی بازار است.
پیامدهای اقتصادی و صنعتی؛ تهدید حیات صنایع پایین‌دستی
تداوم این شرایط، زنگ خطرهای جدی را برای اقتصاد بخش صنعتی و اشتغال کشور به صدا درآورده که مهمترین آنها در ادامه آمده است.
۱. تورم زنجیره‌ای در صنایع مصرف‌کننده: افزایش قیمت مواد اولیه‌ای همچون پلی‌اتیلن تزریقی و رزین PVC مستقیماً هزینه تمام‌شده تولید را در صنایعی نظیر ساخت لوله و اتصالات، لوازم خانگی، قطعات خودرو و ظروف پلاستیکی بالا می‌برد. این تورم به‌زودی به بازار مصرف نهایی نیز منتقل خواهد شد.
۲. رکود تورمی و فشار بر نقدینگی واحدهای تولیدی: صنایع پایین‌دستی از یک‌سو با رکود تقاضا در بازار و کمبود نقدینگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و از سوی دیگر مجبورند برای خرید همین مقدار محدودِ مواد اولیه در بورس کالا، به رقابت‌های قیمتی شدید تن دهند که این امر سرمایه در گردش آنها را به شدت تحلیل می‌برد.
۳. خطر توقف خطوط تولید: همان‌طور که انجمن تولیدکنندگان لوله و اتصالات PVC هشدار داده است، تداوم کاهش ۷۵ درصدی عرضه و عدم مداخلات فوری برای بازگرداندن پتروشیمی‌های کلیدی به چرخه تولید، می‌تواند به تعطیلی کامل بسیاری از واحدهای تولیدی پایین‌دستی و بیکاری گسترده در این بخش بینجامد.
بحران کنونی بازار پتروشیمی فراتر از یک نوسان مقطعی بازار، بازتابی از چالش‌های عمیق زیرساختی در تأمین انرژی صنایع و مدیریت زنجیره عرضه است. عبور از این شرایط بحرانی، نیازمند مداخلات فوری وزارت صمت، ضمانت تأمین برق پایدار مجتمع‌های استراتژیک نظیر اروند و غدیر، و اصلاح سازوکار نظارت بر عرضه‌های بورس کالا برای حمایت از تولیدکنندگان واقعی پایین‌دستی است؛ در غیر این صورت، دود این ناترازی مستقیماً به چشم صنعت و اقتصاد ملی خواهد رفت.
