به گزارش انرژی مدیا (آریا اکو پرس)، هم‌زمان با انتشار خبرهایی درباره ورود سامانه‌های بارشی به کشور تا حدود چهار روز آینده و سیل روز اخیر در استانبول ترکیه، پرسش‌هایی را درباره شدت بارش‌ها، مناطق در معرض خطر و احتمال وقوع سیلاب مطرح کرده است.
به‌ویژه آنکه تجربه حوادثی مانند سیلاب اخیر عظیمیه کرج نشان داد که حتی بارندگی‌های محدود نیز در صورت نامناسب بودن شرایط زیرساختی می‌توانند خسارت‌بار باشند.
برای بررسی آمادگی مسئولان مربوط در صورت وقوع بارشهای سیل آسای پیش رو و شباهتهای سیل ترکیه وآنچه که در ایران به دنبال ال نینو به وقوع خواهد پیوست، با محمد اصغری، کارشناس ارشد هواشناسی گفت وگو کردیم که در ادامه آمده است:
با توجه به بارشهای سیل‌آسا در ترکیه و انتشار پیش‌بینی‌هایی درباره ورود سامانه‌های بارشی به ایران در چند روز آینده، آیا باید منتظر وقوع بارش‌هایی مشابه در کشور باشیم؟
خیر، نمی‌توان صرفاً به دلیل وقوع بارشهای شدید در ترکیه نتیجه گرفت که ایران نیز با همان شرایط مواجه خواهد شد.
سامانه‌های بارشی، مسیر حرکت و منابع تأمین رطوبت متفاوتی دارند و نمی‌توان هر اتفاقی را که در یک کشور رخ می‌دهد، مستقیماً به کشور دیگری تعمیم داد.
در حال حاضر نیز باید میان پیش‌بینی ورود یک سامانه بارشی به ایران و پیش‌بینی وقوع سیلاب تفاوت قائل شد. اینکه سامانه‌ای وارد کشور شود و بارندگی داشته باشیم، به این معنا نیست که حتماً سیلابی مشابه آنچه در استانبول مشاهده شده، رخ خواهد داد.
هرچند وقوع بارش به دلیل ال نینو در ایران، اتفاق خواهد افتاد، اما این به آن معنا نیست که پیش بینی هایی که در فضای مجازی از سوی برخی از افراد بدون پشتوانه علمی صورت می گیرد را بپذیریم که قطعاً فقط به ایجاد فضای ملتهب در کشور دامن می زند.
پیش‌بینی هواشناسی نیازمند دانش تخصصی است و نمی‌توان صرفاً با مشاهده چند تصویر یا دنبال کردن تحولات جوی یک کشور، درباره وضعیت جوی کشور دیگر اظهارنظر قطعی کرد.
پس سامانه‌های بارشی که از ترکیه عبور می‌کنند، ارتباطی با بارندگی‌های احتمالی ایران ندارند؟
باید به مسیر حرکت سامانه و منبع رطوبت آن توجه کرد. ترکیه از نظر جغرافیایی و شرایط جوی با ایران تفاوت دارد و نمی‌توان هر سامانه‌ای را که در آنجا فعال می‌شود، عامل بارندگی در ایران دانست.
برای مثال، دریای سیاه در تأمین رطوبت و شکل‌گیری شرایط بارشی مناطق پیرامون خود نقش دارد؛ اما این موضوع به آن معنا نیست که رطوبت دریای سیاه مستقیماً و به همان شکل به ایران منتقل می‌شود.
در مقابل، سامانه‌هایی که بخش‌هایی از ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهند، ممکن است از منابع رطوبتی دیگری تغذیه شوند.
دریای مدیترانه یکی از منابع مهم رطوبت برای برخی سامانه‌های بارشی مؤثر بر ایران است؛ بنابراین، برای مشخص شدن وضعیت بارش در مناطق مختلف کشور باید مسیر سامانه‌ها و شرایط جوی حاکم بر هر منطقه بررسی شود، نه اینکه صرفاً بر اساس بارندگی در ترکیه درباره ایران نتیجه‌گیری کنیم. اما در هر حال باید مسئولان در نقاط مختلف از سطح آمادگی خوب بهره مند باشند.
با توجه به پیش‌بینی بارشهای روزهای آینده، کدام مناطق ایران بیشتر در معرض بارندگی یا احتمال سیلاب قرار دارند؟
باید میان مناطقی که احتمال بارندگی در آنها وجود دارد و مناطقی که ممکن است با سیلاب مواجه شوند، تفاوت قائل شد.
در برخی سامانه‌ها، بخش‌هایی از شمال و شمال‌غرب کشور تحت تأثیر قرار می‌گیرند.
وقوع بارشهای شدید در شهرهایی که در دو گوش نقشه ایران قرار دارند اتفاق خواهد افتاد که البته به دلیل اینکه بارش در این مناطق بسیار پرتکرار بوده است، از زیرساختهای نسبتاً خوبی برخوردار هستند.
بنابراین، میزان خطر فقط به مقدار بارش وابسته نیست و شرایط جغرافیایی، وضعیت مسیل‌ها و ظرفیت شبکه‌های هدایت آب نیز در آن نقش دارند.
آیا شدت بارندگی‌ها و خسارات احتمالی در ایران می‌تواند مشابه آن چیزی باشد که اکنون در ترکیه شاهد هستیم؟
نمی‌توان از هم‌اکنون درباره وقوع چنین شرایطی در ایران حکم قطعی داد. بارندگی شدید در یک منطقه لزوماً در منطقه دیگری تکرار نمی‌شود و حتی اگر دو منطقه بارش‌هایی با مقدار مشابه داشته باشند، میزان خسارت آنها ممکن است کاملاً متفاوت باشد.
آنچه اهمیت دارد، آمادگی منطقه برای مواجهه با بارندگی است. اگر مسیرهای عبور آب باز باشند، زیرساختها متناسب با شرایط منطقه طراحی شده باشند و ساخت‌وسازها مانع جریان طبیعی آب نشده باشند، احتمال کاهش خسارات وجود دارد.
اما اگر این شرایط فراهم نباشد، بارندگی حتی در مقیاس محدود نیز می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند. بنابراین، نمی‌توان صرفاً با مقایسه تصاویر سیلاب ترکیه با شرایط ایران، درباره میزان خسارات احتمالی اظهارنظر کرد.
اما در روزهای اخیر، بارندگی نسبتاً محدودی در عظیمیه کرج به وقوع سیلاب و حرکت خودروها در معابر منجر شد. چگونه ممکن است بارشی در این مقیاس در شهری کنار پایتخت چنین خساراتی ایجاد کند؟
بله. قطعاً این اتفاق نشان می‌دهد که مسئله سیلاب را نباید فقط از زاویه میزان بارندگی بررسی کرد. وقتی در این شهر با بارندگی محدود، آب در خیابان‌ها جمع می‌شود و خودروها را با خود می‌برد، باید وضعیت زیرساختها و مسیرهای طبیعی جریان آب را نیز بررسی کرد.
زمین و طبیعت را نمی‌توان بدون توجه به سازوکارهای طبیعی آنها تغییر داد. رودخانه و مسیل مسیر مشخصی برای عبور آب دارند و اگر در این مسیرها ساخت‌وساز انجام شود، جریان آب با مانع مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، آب ممکن است مسیر دیگری پیدا کند و به مناطق مسکونی و معابر وارد شود.
این مسئله حتی در تهران هم در صورت بی توجهی به زیرساختها و راهههای مواجهه صحیح با بحران ممکن است رخ دهد. نمونه‌هایی مانند حوادث سیلابی گذشته، از جمله سیلاب امامزاده داوود، نشان داده‌اند که ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها و حتی ایجاد کاربری‌هایی مانند پارکینگ و مغازه در مسیر عبور آب می‌تواند خطرآفرین باشد.
طبیعت ممکن است آثار چنین مداخلاتی را بلافاصله نشان ندهد، اما این به معنای از بین رفتن خطر نیست. در نهایت، آب مسیر خود را پیدا می‌کند و اگر راه طبیعی آن مسدود شده باشد، احتمال خسارت افزایش می‌یابد.
احتمال وقوع سیلاب در تهران را نمی‌توان منتفی دانست. اینکه تهران شهری بزرگ با زیرساختهای گسترده است، به این معنا نیست که تمام نقاط آن در برابر سیلاب ایمن هستند.
شرایط محله‌ها و مناطق مختلف شهر یکسان نیست و وضعیت مسیرهای طبیعی آب، ساخت‌وسازها و شبکه دفع آب‌های سطحی در میزان آسیب‌پذیری آنها تأثیر دارد.
آیا با اقدامات زیرساختی و مدیریتی می‌توان از وقوع سیلاب جلوگیری کرد یا حداقل خسارات آن را کاهش داد؟
باید شرایط طبیعی منطقه را در نظر گرفت و اجازه نداد که مسیر عبور آب به شکل نامناسب تغییر کند. حفظ و بازگشایی مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌ها، جلوگیری از ساخت‌وساز در حریم آنها و توجه به ظرفیت زیرساختهای شهری اهمیت زیادی دارد.
البته همه مناطق شرایط یکسانی ندارند و نمی‌توان برای تمام شهرها یک نسخه واحد در نظر گرفت. در حقیقت شرایط بارش در فصل‌های مختلف سال یکسان نیست و نوع سامانه‌های جوی و وضعیت دما بر چگونگی بارندگی تأثیر می‌گذارد./
