به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، کارشناسان معتقدند که آموزشهای عمومی برای مواجهه صحیح با خطرات احتمالی دراین باره از جمله ضروریاتی است که می تواند فاصله و خلاء واقعیت صحنه و ادعاهای آمادگی دراین خصوص را به خوبی پوشش دهد.
فقر آموزش بحران
علی بیت‌الهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در تحلیل سیلاب‌های ناگهانی شهری به خبرنگار ما گفت: مهم‌ترین چالش در زمان وقوع این حوادث، آسیبهای انسانی و تلفات جانی است، چراکه برخلاف بسیاری از رخدادها، مسیرهای گذر آب و روان‌آب‌ها در شهرها و مناطق کوهپایه‌ای کم‌وبیش قابل شناسایی هستند و از زمان آغاز بارش تا رسیدن آب به نقطه اوج تمرکز، فرصتی محدود اما حیاتی وجود دارد؛۶ با این وجود، رفتار شهروندان به دلیل فقر آموزشهای همگانی و ناآگاهی از رفتارهای هیدرولیکی سیلاب، بیشترین آسیب‌پذیری را به وجود می‌آورد.
به گفته این صاحبنظر در حوزه بحران، نمونه بارز این مسأله در فاجعه دروازه قرآن شیراز در فروردین چند سال پیش رخ داد که نبود آگاهی و تصمیم‌گیری نادرست در لحظات نخست، جان چند هم‌وطن را گرفت.
پیش‌بینی پاییز پرباران با ورود ال‌نینو
او گفت: پیش‌بینی وقوع پدیده اقلیمی ال‌نینو برای پاییز سال جاری، هشداری جدی برای افزایش حجم بارش‌ها در مناطق مختلف کشور محسوب می‌شود.
به گفته بیت‌اللهی، برآیند الگوهای جوی نشان می‌دهد که در ماه‌های پیش‌رو، بسیاری از حوزه‌های آبخیز کشور با افزایش بارندگی روبه‌رو خواهند شد؛ وضعیتی که در صورت تداوم بارش‌های رگباری و کوتاه‌مدت، احتمال شکل‌گیری پدیده مخرب سیلاب ناگهانی را به شدت تقویت می‌کند.
شناور شدن خودروها در سیل
او اضافه کرد: یکی از مخاطرات پنهان و بسیار جدی، پدیده شناوری خودروها است. تصور عمومی بر این است که یک خودروی سنگین‌وزن تنها در جریان‌های عمیق آب غوطه‌ور می‌شود؛ در حالی که حرکت آب با ارتفاعی حتی در حدود ۱۰ سانتی‌متر بر سطح آسفالت، به دلیل وجود هوای فشرده در لاستیک‌ها، خاصیت قایقی به خودرو می‌بخشد.
او اضافه کرد: هنگامی که این پدیده با شیب تند معابر شهری در شهرهایی چون تهران یا کرج همراه شود، خودروها و موتورسیکلت‌ها به شکلی مهارناپذیر شتاب می‌گیرند و به موانع کوبیده می‌شوند.
این کارشناس هشدار می‌دهد که در چنین لحظاتی رها کردن بدون تعلل خودرو و پناه بردن به نقاط مرتفع، تنها راهکار حفظ جان است، زیرا نجات زندگی به مراتب باارزش‌تر از اموال مادی است.
او افزود: علاوه بر این، هجوم جریان گل‌آلود می‌تواند فشارهای مکانیکی سنگینی به ورودی ساختمانها تحمیل کند؛ پدیده‌ای که در سیل عظیمیه کرج نیز رخ داد و اصابت ناگهانی درب ساختمان با فشار آب منجر به شکستگی دست و صدمات جسمی شهروندان شد.
تهدیدات سیلابها در ساختمانها
او ادامه داد: از سوی دیگر، هم‌نشینی پدیده‌های جوی ناشی از ال‌نینو با چالش‌های زیرساختی نظیر اختلال در تأمین حامل‌های انرژی، قطعی خطوط برق و گاز یا فرسایش شریان‌های حیاتی، پیچیدگی بحران را دوچندان می‌کند.
بیت اللهی توضیح داد: شسته‌شدن زیر پی ساختمان‌های مجاور بستر رودخانه‌ها و فروریزش ناگهانی دیواره‌ها، خطری است که همواره ناظران را غافلگیر کرده است.
این کارشناس حوزه بحران تاکید کرد: همچنین ایستادن روی پل‌های کم‌ارتفاع و نظاره کردن جریان متلاطم آب به امید ثبت تصویر، رفتاری پرخطر است، زیرا بار جامد سیل و تخریب پایه‌های زیرین پل ممکن است در کسری از ثانیه فاجعه بیافریند.
تهیه کوله های امدادی
در چنین شرایطی آماده‌سازی کوله‌های امداد انفرادی شامل اقلام ضروری دارویی، تغذیه اضطراری برای گروه‌های آسیب‌پذیر نظیر سالمندان و کودکان، در کنار وسایلی همچون پاوربانک و چراغ‌قوه تا زمان رسیدن نیروهای امدادی، ضرورتی انکارناپذیر به شمار می‌رود.
توجه به هشدارهای نارنجی
بیت اللهی خاطرنشان کرد: همگام با هشدارهای کارشناسی، نهادهای امدادی و آتش‌نشانی نیز مجموعه‌ای از رفتارهای پیشگیرانه را در کانون توجه قرار داده‌اند.
او تاکید کرد: در روزهایی که هشدارهای سطح نارنجی و قرمز جوی صادر می‌شود، پرهیز قاطع از ورود به دره‌ها، بستر خشک رودخانه‌ها، تردد در جاده‌های کوهستانی مستعد ریزش، برپایی چادر در حاشیه مسیل‌ها و توقف وسایل نقلیه زیر درختان کهنسال یا داربست‌های ناپایدار ساختمانی، نخستین گام در دفع خطر است.
پاکسازی و لایروبی کانالهای آب
وی ادامه داد: در سطح خانگی و شهری نیز پاکسازی منظم کانال‌ها و مسیرهای عبور آب، بهره‌گیری از کیسه‌های شن جهت مسدودسازی ورودی‌های مستعد نفوذ آب، محافظت از اسناد هویتی در پوشش‌های ضدآب، پیگیری مستمر گزارش‌های رسمی هواشناسی و در نهایت، جدی گرفتن پوشش‌های بیمه‌ای منازل و خودروها، ارکان اصلی زیست ایمن در مواجهه با تندبادها و باران‌های سیل‌آسا هستند.
او معتقد است که در برابر قهر طبیعت و غافلگیری‌های زیرساختی، تنها سلاح کارآمد مردم، ارتقای سطح آگاهی عمومی و رفتارهای سنجیده است؛ زیرا هیچ عکس و تصوری ارزش به خطر انداختن جان انسان را ندارد.
ردپای خسارت‌بار سیل‌های ناگهانی
بیت اللهی با اشاره به اینکه پدیده سیلاب‌های ضربتی و برق‌آسا در جغرافیا و اقلیم ایران پدیده‌ای ناآشنا نیست، گفت: مرور رخدادهای سال‌های گذشته در استان‌های مرکزی و جنوبی کشور نشان می‌دهد که بارش‌های شدید چگونه می‌توانند در زمانی اندک به جریان‌های سهمگین گل‌ولای تبدیل شوند.
اویادآور شد: فاجعه سیل جاده چالوس و ویرانی کامل رستوران دربند در خردادماه، نمونه‌ای تلخ از غافلگیری در برابر هجوم آب بود که به خسارات جانی و ویرانی خودروها و سازه‌ها انجامید؛ رویدادی که پیش‌تر نیز در ابعادی گسترده، دامن‌گیر استان‌های جنوبی کشور شده بود و ضرورت توجه به هشدارها را دوچندان می‌کند.
جدال بر سر سامانه‌های هشدار سریع در جهان
وی ادامه داد: نمونه بارز این نوع از سیلابها، سیل اخیر نپال است که البته چین اعلام کرده است که حسگرهای مستقر در بالادست حوزه‌ها، داده‌های لازم برای هشدار سریع را پیش از سرازیر شدن آب ثبت و مخابره کرده‌اند،؛ هرچند که مسئولان نپالی این ادعا را نمی‌پذیرند.
وی یادآور شد: این تجربه فرامرزی آشکار می‌سازد که پایش خودکار حوضه‌های آبریز در بالادست، رکن اساسی مدیریت بحران برای آگاه‌سازی جوامع محلی در پایین‌دست است.
تله کنجکاوی در لحظه وقوع حادثه
بیت اللهی ادامه داد: بخش قابل توجهی از آسیبهای ناشی از سیلابها، به رفتارهای غیرمنتظره و بی‌اطلاعی شهروندان از قدرت پنهان جریان آب بازمی‌گردد. در بازدید میدانی از سیلاب اخیر در منطقه عظیمیه کرج، نمونه‌های بسیاری از شهروندان که در منازل خود یا در حاشیه رودخانه به تماشای سیل مشغول بودند، خود دچار حادثه شدند.
او با تاکید بر اینکه چنین وقایعی ثابت می‌کند که خطر همواره از نقاطی نامحسوس و غیرقابل پیش‌بینی انسان را غافلگیر می کند افزود: در هنگام وقوع سیل بهتر است با قطع جریان برق و گاز از احتمال آسیبهای ناشی از برق یا گازگرفتگی کاسته شود.
او معتقد است: علاوه بر این قطعاً رفتن در بالاترین قسمت منازل مسکونی نیز می تواند از خطرات وقوع سیل ناگهانی جلوگیری کند.
پرهیز از حاشیه‌نشینی در مسیل‌ها و سفرهای پرخطر
او اضافه کرد: ایستادن در حاشیه رودخانه‌ها، دیواره‌های شیب‌دار و بلندی‌های مشرف به جریان آب از مهلک‌ترین اشتباهات در زمان بارندگی‌های شدید است، چرا که جریان تند آب پایه‌های خاک را سست کرده و با فرونشست ناگهانی زمین، فرد را به کام سیلاب می‌کشد.
بیت اللهی تصریح کرد: علاوه بر خودداری از تماشای روان‌آب‌ها، حیاتی‌ترین توصیه کارشناسی در روزهای هشدار هواشناسی، پرهیز مطلق از سفرهای غیرضروری به مناطق کوهستانی و اجتناب جدی از برپایی چادر و توقف در بستر مسیل‌ها است تا زمینه تکرار فجایع گذشته به حداقل برسد./
