به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، این موضوع این پرسش را برای افکار عمومی ایجاد کرده که چرا در شرایطی که ناترازی گاز یک مسئله سراسری است، استان‌هایی مانند گلستان، مازندران و خراسان شمالی باید با خطر بیشتری برای افت فشار و حتی احتمال محدودیت گاز مواجه باشند؟
آیا امکان مدیریت شبکه به شکلی وجود ندارد که فشار کمبود به صورت متوازن میان مناطق مختلف کشور توزیع شود و یک منطقه خاص، بیش از سایر مناطق هزینه ناترازی را نپردازد و خلاصه آنکه چرا یک آسمان چند بام برای توزیع گاز در کشور وجود دارد؟
باد موافق کسری گاز در شمال
مدیرعامل شرکت گاز گلستان اخیراً از احتمال افت فشار در حدود ۱۱ استان کشور در زمستان امسال خبر داده و گفته است سه استان شمالی شرایط دشوارتری خواهند داشت که گلستان نیز در میان آنها قرار دارد و در این بین، شرکت ملی گاز نیز برای استانهای گلستان، مازندران و خراسان شمالی جلسات و سناریوهای ویژه مدیریت سوخت زمستانی را در دستور کار قرار داده است.
هرچند که قطعی گاز در برخی از مناطق کشور به خصوص شهرهای شمالی، هنوز به طور صد در صد اعلام نشده، اما قرار گرفتن برخی مناطق شمالی در موقعیت حساس‌تر شبکه، باعث شده احتمال افت فشار در این مناطق بیشتر از بسیاری نقاط دیگر مطرح شود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده که کشور در روزهای اوج مصرف زمستانی، پیش از حوادث اخیر نیز با ناترازی حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز مواجه بوده که در پی آسیب به تأسیسات گازی، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور از دست رفت که حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب آن برای بازگشت به مدار تا پیش از زمستان برنامه‌ریزی شده و در نتیجه، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کاهش ظرفیت همچنان باقی خواهد ماند.
دلیل تشدید بحران گاز در شهرهای شمالی
محمود خاقانی، مدیر کل سابق وزارت نفت دراین باره به انرژی مدیا گفت: در چنین شرایطی، مسئله تنها کمبود تولید نیست؛ بلکه چگونگی انتقال گاز تولیدشده به نقاط مختلف کشور نیز اهمیت پیدا می‌کند.
او اضافه کرد: گاز شبکه‌ای مانند یک کالای معمولی نیست که بتوان حجم مشخصی از آن را از یک استان برداشت و بدون توجه به موقعیت جغرافیایی، همان مقدار را در نقطه دیگری تحویل داد.
وی تاکید کرد: فشار شبکه، ظرفیت خطوط انتقال، ایستگاه‌های تقویت فشار، مسیرهای ورودی و خروجی و موقعیت هر منطقه در شبکه، تعیین می‌کند که گاز با چه ظرفیتی به یک نقطه برسد و به همین دلیل است که حتی در یک ناترازی سراسری، ممکن است یک استان زودتر از استان دیگر با افت فشار مواجه شود.
او با اشاره به افزایش احتمال قطعی گاز در استان خراسان شمالی در مقایسه با دیگر شهرها گفت: مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، با اشاره به موقعیت این استان گفته است خراسان شمالی در دورترین نقطه نسبت به مراکز تولید گاز کشور قرار دارد و به همین دلیل ممکن است برخی نقاط استان با تنش گازی مواجه شوند.
ناترازی ملی نیست!
او البته تأکید کرد: برای مدیریت این شرایط احتمالی، برنامه‌ریزی‌هایی در سطح ستاد ملی گاز، دیسپچینگ و شرکت گاز استان انجام شده است و در نتیجه این وضعیت تا حد زیادی پاسخ پرسش اصلی را روشن می‌کند؛ ناترازی اگرچه ملی است، اما آسیب‌پذیری شبکه در تمام نقاط کشور یکسان نیست.
خاقانی ادامه داد: استانهای شمالی به‌ویژه گلستان، مازندران و خراسان شمالی در انتهای بخش‌هایی از شبکه انتقال قرار دارند و گاز مورد نیاز آنها باید از مسیرهای طولانی انتقال به این مناطق برسد؛ بنابراین هرچه تولید کاهش پیدا کند یا فشار شبکه در مسیرهای انتقال کاهش یابد، نقاط انتهایی شبکه می‌توانند آسیب‌پذیرتر شوند.
تشدید بحران گاز در زمستان
این تحلیلگر بازار انرژی اضافه کرد: این مسئله در زمستان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا هم‌زمان با کاهش دمای هوا، مصرف خانگی و تجاری افزایش می‌یابد و فشار بیشتری به شبکه وارد می‌شود.
او افزود: در چنین شرایطی، حتی اگر کاهش عرضه در سطح کل کشور یکسان باشد، منطقه‌ای که از نظر فنی ظرفیت انتقال محدودتری دارد یا در انتهای شبکه قرار گرفته، الزاماً به اندازه سایر مناطق از این کمبود عبور نمی‌کند.
خاقانی یادآور شد: کاهش تولید ناشی از حوادث اخیر، در کنار ناترازی قبلی، شرایط زمستان امسال را دشوارتر کرده است.
به گفته او، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کاهش تولید همچنان اثرگذار است و نمی‌توان در مدت کوتاه با ایجاد ظرفیت‌های جدید تولید، این فاصله را جبران کرد.
سناریوهای مدیریتی برای بحران
او ضمن اشاره به اینکه سناریوهای مدیریتی ویژه برای این استانها لحاظ شده است، گفت: بر اساس اظهارات مسئولان استانهای شمالی، در اوج مصرف زمستان، مصرف گاز این استانها افزایش می یابد و برای مواجهه با محدودیت احتمالی، تأمین سوخت دوم برای صنایع و سایر اقدامات مدیریتی در دستور کار قرار گرفته است.
مدیر کل سابق وزارت نفت یادآور شد: در این راستا گویا موضوع واردات گاز از ترکمنستان نیز دوباره مورد توجه قرار گرفته است؛ هرچند مسائل مالی و بانکی همچنان از موانع آن عنوان شده است؛ همچنان که مدیرعامل شرکت ملی گاز نیز گفته ایران آماده واردات گاز از ترکمنستان است و اتصال شبکه به کشورهای دیگر می‌تواند به پایداری شبکه کمک کند.
نمی‌توان ناترازی را فقط با یک نقطه جبران کرد
این تحلیلگر بازار انرژی، با تاکید بر اینکه مسئله را باید از زاویه شبکه انتقال و تأسیسات تقویت فشار نیز بررسی کرد، افزود: گاز تولیدشده در جنوب از طریق خطوط لوله و ایستگاه‌های کمپرسور به مناطق مختلف منتقل می‌شود و هرچه مسیر انتقال به سمت شمال ادامه پیدا می‌کند، شرایط انتقال گاز و حفظ فشار شبکه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
به گفته خاقانی، اگر برخی ایستگاه‌های تقویت فشار نیز دچار آسیب یا محدودیت شده باشند، رساندن گاز به مناطق دورتر دشوارتر خواهد شد.
ویلاهای خالی شمال و بحران گاز
خاقانی همچنین به این نکته اشاره کرد که در برخی مناطق شمالی، به‌ویژه در فصل زمستان، بخشی از خانه‌ها و ویلاهای غیرساکن وجود دارند که مصرف آنها می‌تواند قابل مدیریت باشد.
از نگاه او، در شرایط کمبود باید مصارف غیرضروری و واحدهایی که در دوره‌ای از سال مورد استفاده قرار نمی‌گیرند نیز در مدیریت مصرف مورد توجه قرار گیرند.
آیا می‌توان کمبود را عادلانه تقسیم کرد؟
او تصریح کرد: شاید در نگاه نخست، ساده‌ترین راهکار این باشد که اگر کشور مثلاً با ۱۰ درصد کمبود مواجه است، از مصرف همه استانها نیز ۱۰ درصد کاسته شود؛ اما شبکه گاز با چنین فرمول ساده‌ای کار نمی‌کند. به عبارت دیگر، «توزیع مساوی کمبود» الزاماً به معنای «توزیع عادلانه کمبود» نیست.
وی گفت: اگر یک منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیت خطوط انتقال، در آستانه افت فشار قرار داشته باشد، کاهش مصرف در منطقه‌ای دیگر الزاماً نمی‌تواند فشار آن منطقه را جبران کند.
وی توضیح داد: در واقع، گاز باید ابتدا امکان رسیدن به آن نقطه را داشته باشد، اگر محدودیت در مسیر انتقال، فشار شبکه یا ظرفیت ایستگاه‌های تقویت فشار وجود داشته باشد، حتی وجود گاز در سایر نقاط کشور نیز الزاماً مشکل آن منطقه را حل نمی‌کند.
مسئله شمال فقط «کمبود گاز» نیست
این گزارش حاکی است؛ صاحبنظران بر این باور هستند که نمی توان بحران گاز را اینگونه خلاصه کرد که «گاز در شمال کشور کم است»، بلکه باید باور کرد که ایران با یک ناترازی سراسری مواجه است؛ اما این ناترازی در شبکه‌ای توزیع می‌شود که همه نقاط آن شرایط یکسانی ندارند.
کاهش تولید، افزایش مصرف در زمستان، فاصله از مراکز تولید، ظرفیت خطوط انتقال، فشار شبکه و وضعیت ایستگاه‌های تقویت فشار، مجموعه عواملی هستند که می‌توانند یک منطقه را آسیب‌پذیرتر کنند.
به این ترتیب هشدار درباره کمبود گاز درشهرهای شمالی کشور، به معنای آن نیست که قرار است گاز این مناطق قربانی تأمین گاز سایر شهرها شود، بلکه نشان می‌دهد این مناطق در شرایط بحرانی، از نظر فنی حاشیه امن کمتری دارند.
با این حال، همین واقعیت یک سؤال مهم‌تر را پیش روی سیاست‌گذار قرار می‌دهد و آن اینکه اگر شمال کشور هر سال در فصل سرد با مشکل افت فشار مواجه می‌شود، آیا راه‌حل بلندمدت فقط مدیریت مصرف در روزهای بحران است یا باید ظرفیت انتقال و زیرساخت‌های تأمین گاز این مناطق نیز تقویت شود؟
شاید پاسخ به همین سؤال تعیین کند که هشدار امسال درباره شمال، صرفاً یک مسئله موقت ناشی از ناترازی امسال است یا نشانه‌ای از یک ضعف قدیمی‌تر در معماری شبکه گاز کشور، ضعفی که در روزهای عادی کمتر دیده می‌شود، اما با آغاز سرما و کاهش عرضه، خود را بیش از همه در نقاط انتهایی شبکه نشان می‌دهد./
